Áp xe — vì sao thuốc thôi thường không đủ

Áp xe là ví dụ rõ nhất cho thấy điều trị nhiễm trùng không chỉ là chuyện dùng thuốc gì.

Áp xe hình thành thế nào

• Vi khuẩn xâm nhập vào mô
• Cơ thể huy động tế bào miễn dịch tới
• Mô chết và tế bào tạo thành mủ
• Cơ thể tạo vỏ bao quanh để khu trú
• Ổ mủ dần lớn lên

Lớp vỏ bao là cách cơ thể ngăn nhiễm trùng lan ra, nhưng nó cũng ngăn thuốc đi vào.

Vì sao thuốc khó tác dụng

• Ít mạch máu đi vào ổ mủ
• Vỏ bao cản trở thuốc thấm
• Môi trường bên trong làm giảm hiệu lực một số thuốc
• Áp lực trong ổ tăng dần
• Vi khuẩn được bảo vệ khỏi hệ miễn dịch

Đây là lý do nguyên tắc kinh điển trong xử lý áp xe là phải dẫn lưu.

Dấu hiệu gợi ý có ổ mủ

• Sưng đau tăng dần ở một điểm
• Sờ thấy mềm hoặc có cảm giác dịch ở giữa
• Da căng bóng
• Đau nhiều, có thể giật theo nhịp mạch
• Có thể thấy điểm mủ trắng
• Có thể kèm sốt

Cảm giác căng đau giật theo nhịp mạch là mô tả rất điển hình của ổ mủ đang lớn.

Những vị trí thường gặp

• Dưới da ở nhiều nơi trên cơ thể
• Quanh chân răng
• Quanh móng
• Vùng nách và bẹn
• Vùng quanh hậu môn
• Trong các cơ quan nội tạng

Áp xe quanh chân răng có thể lan sang các vùng khác ở mặt và cổ nên cần được xử lý sớm.

Nguyên tắc xử lý

• Dẫn lưu mủ khi đã hình thành ổ
• Kháng sinh trong một số trường hợp
• Xử lý nguyên nhân nền nếu có
• Chăm sóc và theo dõi sau đó
• Do nhân viên y tế thực hiện

Kháng sinh đơn thuần với một ổ mủ đã hình thành thường chỉ làm chậm chứ không giải quyết.

Vì sao không tự chích ở nhà

• Không bảo đảm vô khuẩn
• Có thể làm nhiễm trùng lan sâu
• Có thể tổn thương mạch máu và thần kinh bên dưới
• Dẫn lưu không hết thì tái phát
• Nguy hiểm ở vùng mặt

Vùng quanh mũi và môi trên là nơi được xem là nguy hiểm nhất khi tự xử lý.

Sau khi dẫn lưu

• Thay băng theo hướng dẫn
• Một số trường hợp để hở cho lành từ trong ra
• Không đóng kín quá sớm
• Theo dõi dịch chảy ra
• Tái khám đúng hẹn
• Báo nếu đau tăng hoặc sốt lại

Để vết thương lành từ trong ra ngoài giúp tránh việc ổ mủ hình thành lại bên dưới.

Khi nào cần đi khám ngay

• Sưng lan rộng nhanh
• Sốt cao và rét run
• Đau dữ dội
• Áp xe ở vùng mặt
• Khó nuốt hoặc khó thở
• Có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch

Áp xe kèm khó nuốt hoặc khó thở là tình huống cấp cứu cần xử trí ngay.

Áp xe tái đi tái lại

• Cần tìm nguyên nhân nền
• Có thể liên quan tới bệnh lý da
• Có thể liên quan tới đường hầm dưới da
• Có thể liên quan tới tiểu đường
• Cần được chuyên khoa đánh giá

Tái phát nhiều lần cùng một vị trí thường có nguyên nhân cấu trúc chứ không chỉ do vi khuẩn.

Nhóm nguy cơ cao

• Người tiểu đường
• Người suy giảm miễn dịch
• Người có bệnh da mạn tính
• Người béo phì
• Người hút thuốc

Với nhóm này, một ổ mủ nhỏ cũng nên được khám sớm thay vì theo dõi ở nhà.

Về chườm ấm

• Được nhắc tới cho một số trường hợp sớm
• Có thể giúp ổ khu trú lại
• Không thay thế cho việc dẫn lưu khi cần
• Không chườm quá nóng gây bỏng
• Nên hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể

Chườm ấm không làm ổ mủ biến mất mà chỉ hỗ trợ trong một số tình huống nhất định.

Áp xe ở vùng quanh hậu môn

• Đau tăng khi ngồi và khi đi ngoài
• Sưng nóng ở vùng cạnh hậu môn
• Có thể kèm sốt
• Cần được khám chuyên khoa
• Có thể liên quan tới đường rò

Loại áp xe này hay bị trì hoãn khám vì ngại, trong khi để lâu thường phức tạp hơn.

Phòng ngừa

• Xử lý sạch vết thương nhỏ
• Không nặn mụn nhọt
• Giữ vệ sinh da
• Kiểm soát bệnh nền
• Khám răng miệng định kỳ
• Không dùng chung dao cạo

Khám răng định kỳ giúp phát hiện sớm các ổ nhiễm trùng quanh chân răng trước khi thành áp xe.

Cách nghĩ thực tế

• Mủ đã tụ thì thuốc thôi thường không đủ
• Không tự chích ở nhà
• Áp xe vùng mặt cần khám sớm
• Chăm sóc sau dẫn lưu quyết định kết quả
• Tái phát nhiều lần thì phải tìm nguyên nhân

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi thủ thuật phải do nhân viên y tế thực hiện.

Câu hỏi thường gặp