Da là hàng rào lớn nhất của cơ thể, và khi hàng rào đó bị phá vỡ thì vi khuẩn vốn sống hoà bình trên bề mặt có cơ hội đi vào.
Bốn dấu hiệu viêm kinh điển
- Sưng
- Nóng
- Đỏ
- Đau
- Kèm theo có thể giảm chức năng vùng đó
Bốn dấu hiệu này cho biết có phản ứng viêm nhưng chưa nói được nguyên nhân là gì.
Các mức độ khác nhau
- Nhiễm trùng nông ở lớp trên của da
- Nhiễm trùng lan trong mô dưới da
- Ổ mủ khu trú
- Nhiễm trùng lan sâu tới lớp cân cơ
- Nhiễm trùng vào máu
Điều quan trọng nhất khi đánh giá không phải là vết trông thế nào mà là nó đang thay đổi ra sao.
Những đường vào thường gặp
- Vết xước và vết cắt
- Vết côn trùng đốt bị gãi
- Kẽ chân nứt do nấm
- Vết loét do tì đè
- Lỗ chân lông bị bít
- Vết thương do phẫu thuật
Nứt kẽ chân do nấm là đường vào rất phổ biến mà ít ai nghĩ tới.
Mụn nhọt và ổ mủ
- Khu trú ở một vùng
- Sưng đau, có thể thấy điểm mủ
- Sờ thấy mềm ở giữa khi có mủ
- Không tự nặn
- Cần được xử lý đúng cách khi có chỉ định
Với ổ mủ đã hình thành, chỉ dùng thuốc thường không đủ mà cần dẫn lưu đúng cách.
Vì sao không nên tự nặn
- Có thể đẩy vi khuẩn vào sâu hơn
- Làm tổn thương mô xung quanh
- Nguy cơ cao ở vùng mặt
- Dụng cụ không vô khuẩn
- Có thể để lại sẹo xấu
Vùng quanh mũi và môi trên là nơi được xem là nguy hiểm nhất khi tự nặn.
Nhiễm trùng lan trong mô dưới da
- Vùng đỏ lan rộng dần
- Ranh giới không rõ như nhiễm trùng nông
- Sưng nề vùng đó
- Thường kèm sốt
- Cần được bác sĩ khám sớm
Vẽ bút quanh ranh giới vùng đỏ giúp theo dõi xem nó có lan thêm hay không.
Dấu hiệu nhiễm trùng đang nặng lên
- Vùng đỏ lan nhanh trong vài giờ
- Vệt đỏ chạy về phía thân
- Đau nhiều hơn mức nhìn thấy được
- Da tím hoặc có bọng nước
- Sốt cao và rét run
- Lơ mơ hoặc mệt lả
Đau nhiều bất thường so với hình ảnh bên ngoài là dấu hiệu rất đáng lo ngại.
Khi nhiễm trùng vào máu
- Sốt cao hoặc hạ thân nhiệt
- Mạch nhanh, thở nhanh
- Huyết áp tụt
- Lú lẫn
- Là tình huống cấp cứu
Đây là tình huống cần tới cơ sở y tế ngay lập tức, không theo dõi thêm ở nhà.
Những nhóm nguy cơ cao
- Người tiểu đường
- Người có tuần hoàn chi kém
- Người phù chân kéo dài
- Người suy giảm miễn dịch
- Người có bệnh da mạn tính
- Người nằm lâu
Với nhóm này, một vết thương nhỏ cũng nên được xử lý và theo dõi nghiêm túc.
Chăm sóc vết thương nhỏ tại nhà
- Rửa tay trước khi xử lý
- Rửa vết thương bằng nước sạch
- Che phủ bằng gạc sạch
- Thay băng khi ướt hoặc bẩn
- Quan sát mỗi lần thay
- Không bôi thuốc lạ lên vết thương
Bôi các loại lá, bột hoặc thuốc không rõ nguồn gốc lên vết thương làm tăng nguy cơ rõ rệt.
Về việc dùng kháng sinh
- Không phải mọi vết đỏ đều cần kháng sinh
- Kháng sinh bôi và uống có chỉ định khác nhau
- Không tự dùng lại đơn cũ
- Nhiều vi khuẩn da đã kháng thuốc
- Bác sĩ quyết định dựa trên khám thực tế
Tự bôi kháng sinh lên mọi vết xước góp phần làm vi khuẩn da kháng thuốc.
Phân biệt với các tình trạng khác
- Viêm da tiếp xúc thường ngứa hơn đau
- Phản ứng côn trùng đốt thường khu trú
- Bệnh da mạn tính có ranh giới và diễn tiến khác
- Huyết khối tĩnh mạch sâu gây sưng đau chân
- Cần được khám để phân biệt
Sưng đau một bên chân không phải luôn là nhiễm trùng và có thể là vấn đề mạch máu.
Phòng ngừa
- Xử lý sạch mọi vết thương nhỏ
- Điều trị nấm kẽ chân
- Giữ da không quá khô nứt
- Cắt móng tay móng chân đúng cách
- Kiểm soát bệnh nền
- Không gãi nhiều khi ngứa
Điều trị dứt điểm nấm kẽ chân là biện pháp phòng nhiễm trùng chân rất thiết thực.
Với người tiểu đường
- Kiểm tra bàn chân hằng ngày
- Dùng gương để nhìn lòng bàn chân
- Không đi chân trần
- Giày vừa chân không cọ xát
- Đi khám sớm với mọi vết loét
Cảm giác giảm khiến người tiểu đường có thể không thấy đau khi đã có tổn thương.
Khi nào cần đi khám
- Vùng đỏ lan rộng
- Sốt
- Có mủ
- Đau tăng dần
- Không đỡ sau vài ngày
- Thuộc nhóm nguy cơ cao
Với nhóm nguy cơ cao thì nên đi khám ngay chứ không chờ xem có đỡ không.
Cách nghĩ thực tế
- Theo dõi tốc độ lan quan trọng hơn hình ảnh tĩnh
- Không tự nặn mụn nhọt
- Đau quá mức là dấu hiệu đáng lo
- Xử lý sạch mọi vết thương nhỏ
- Nhóm nguy cơ cao cần đi khám sớm
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một vết sưng đỏ là nhiễm trùng?
Dấu hiệu gợi ý gồm sưng nóng đỏ đau tại chỗ, đau tăng dần, có thể kèm sốt và hạch vùng lân cận sưng. Việc xác định cần được bác sĩ khám.
Có nên nặn mụn nhọt không?
Không nên tự nặn, nhất là ở vùng mặt. Nặn có thể làm nhiễm trùng lan sâu hơn. Nếu có ổ mủ cần xử lý thì nên do nhân viên y tế thực hiện.
Dấu hiệu nào cho thấy nhiễm trùng đang lan?
Vùng đỏ lan rộng nhanh, xuất hiện vệt đỏ chạy về phía thân, sốt, và đau nhiều hơn mức tổn thương nhìn thấy được.
Ai dễ bị nhiễm trùng da hơn?
Người tiểu đường, người có tuần hoàn kém, người suy giảm miễn dịch, người có bệnh da mạn tính và người phù chân kéo dài.