Sau một cuộc mổ, phần lớn người bệnh hồi phục bình thường, nhưng biết trước điều gì là bất thường giúp xử lý kịp thời.
Vì sao vết mổ có nguy cơ
- Hàng rào da bị cắt qua
- Mô bị tổn thương trong quá trình mổ
- Có thể có vật liệu để lại
- Cơ thể đang suy yếu sau can thiệp
- Có ống dẫn lưu hoặc ống thông
Mỗi ống dẫn lưu hay ống thông là một đường thông từ bên ngoài vào bên trong.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ
- Tiểu đường kiểm soát kém
- Hút thuốc
- Béo phì
- Dinh dưỡng kém
- Mổ cấp cứu
- Thời gian mổ kéo dài
Nhiều yếu tố trong số này có thể được cải thiện trước mổ nếu là mổ theo kế hoạch.
Chuẩn bị trước mổ
- Kiểm soát đường huyết nếu có tiểu đường
- Ngừng hút thuốc càng sớm càng tốt
- Dinh dưỡng đủ trước mổ
- Điều trị các ổ nhiễm trùng đang có
- Tắm theo hướng dẫn trước mổ
- Báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng
Khoảng thời gian chuẩn bị trước mổ là cơ hội để giảm nguy cơ mà nhiều người bỏ lỡ.
Diễn tiến bình thường của vết mổ
- Đau giảm dần theo ngày
- Hơi đỏ và căng những ngày đầu
- Có thể rỉ ít dịch trong
- Dần khép và khô lại
- Cảm giác tê hoặc ngứa khi lành
Xu hướng chung là mọi thứ giảm dần, nên bất kỳ điều gì tăng lên đều đáng chú ý.
Dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ
- Đau tăng thay vì giảm
- Đỏ lan rộng ra xung quanh
- Sưng nề tăng lên
- Chảy dịch đục hoặc có mùi
- Vết mổ hở ra
- Sốt
Đau tăng dần sau ngày thứ ba thường là dấu hiệu sớm nhất và dễ nhận ra nhất.
Thời điểm hay xuất hiện
- Phần lớn trong khoảng vài ngày tới hai tuần
- Muộn hơn với trường hợp có vật liệu cấy ghép
- Cần theo dõi cả sau khi ra viện
- Biết lịch tái khám
- Biết cách liên hệ khi có vấn đề
Nhiều trường hợp xuất hiện sau khi đã về nhà nên việc tự theo dõi rất quan trọng.
Chăm sóc vết mổ tại nhà
- Rửa tay trước khi chạm vào vết mổ
- Thay băng theo đúng hướng dẫn
- Giữ vết mổ khô và sạch
- Không tự bôi thuốc lạ
- Không bóc vảy hay kéo chỉ
- Quan sát mỗi lần thay băng
Rửa tay trước khi thay băng là bước đơn giản nhưng hay bị bỏ qua nhất ở nhà.
Về việc tắm rửa
- Theo đúng hướng dẫn của nơi phẫu thuật
- Tuỳ loại băng và loại phẫu thuật
- Không ngâm vết mổ trong nước
- Lau khô nhẹ nhàng sau khi tắm
- Hỏi lại nếu chưa rõ
Ngâm bồn hoặc đi bơi sớm là việc cần hỏi rõ trước khi làm.
Dinh dưỡng sau mổ
- Đủ đạm để tạo mô mới
- Đủ năng lượng
- Uống đủ nước
- Ăn được thì ăn sớm theo hướng dẫn
- Báo nếu ăn uống kém kéo dài
Cơ thể đang xây lại mô nên nhu cầu dinh dưỡng sau mổ cao hơn bình thường.
Vận động sau mổ
- Vận động sớm theo hướng dẫn
- Giảm nguy cơ huyết khối và viêm phổi
- Hít thở sâu nhiều lần trong ngày
- Tăng dần mức hoạt động
- Không gắng sức quá mức với vùng vừa mổ
Nằm bất động sau mổ tưởng là an toàn nhưng lại làm tăng nhiều nguy cơ khác.
Về kháng sinh
- Kháng sinh dự phòng có chỉ định riêng
- Không phải mổ nào cũng cần dùng kéo dài
- Uống đủ liệu trình nếu được kê
- Không tự dùng thêm
- Báo bác sĩ nếu có tác dụng phụ
Dùng kháng sinh kéo dài không cần thiết không làm giảm nguy cơ mà còn gây hại.
Khi nào phải liên hệ ngay
- Sốt sau khi về nhà
- Vết mổ chảy dịch đục hoặc có mùi
- Vết mổ hở ra
- Đau tăng dữ dội
- Đỏ lan nhanh
- Chảy máu nhiều
Sốt xuất hiện sau khi về nhà luôn là lý do nên liên hệ lại với nơi phẫu thuật.
Những dấu hiệu khác cần chú ý
- Khó thở hoặc đau ngực
- Sưng đau một bên chân
- Không đi tiểu được
- Bụng chướng và không trung tiện
- Nôn liên tục
Sưng đau một bên bắp chân sau mổ cần được khám vì nguy cơ huyết khối.
Về chỉ khâu và băng
- Biết rõ loại chỉ có tự tiêu hay không
- Biết ngày hẹn cắt chỉ
- Không tự cắt chỉ ở nhà
- Không tự gỡ băng chuyên dụng trước hẹn
- Hỏi rõ trước khi ra viện
Không biết chỉ của mình có tự tiêu hay không là tình huống rất hay gặp sau khi ra viện.
Sẹo sau mổ
- Cần nhiều tháng để ổn định
- Che nắng cho vùng sẹo
- Không kéo căng vùng sẹo sớm
- Xoa sẹo theo hướng dẫn khi đã lành
- Báo nếu sẹo lồi hoặc ngứa nhiều
Vùng sẹo mới rất nhạy cảm với nắng và dễ bị thâm nếu không được che.
Cách nghĩ thực tế
- Xu hướng bình thường là mọi thứ giảm dần
- Đau tăng dần là dấu hiệu sớm
- Chuẩn bị trước mổ làm giảm nguy cơ
- Rửa tay trước khi chạm vết mổ
- Sốt sau khi về nhà thì liên hệ ngay
Nội dung này mang tính thông tin chung; hướng dẫn chăm sóc cụ thể phải theo nơi phẫu thuật.
Câu hỏi thường gặp
Nhiễm trùng vết mổ thường xuất hiện khi nào?
Phần lớn xuất hiện trong khoảng vài ngày tới hai tuần đầu sau mổ, tuy nhiên với một số trường hợp có cấy ghép vật liệu thì có thể muộn hơn.
Vết mổ đỏ nhẹ có phải là nhiễm trùng không?
Một chút đỏ và căng quanh vết mổ trong những ngày đầu có thể là phản ứng bình thường. Đỏ lan rộng, đau tăng dần hoặc có dịch đục thì cần được khám.
Có được tắm sau mổ không?
Tuỳ loại phẫu thuật và loại băng. Cần theo đúng hướng dẫn của nơi phẫu thuật thay vì tự quyết định.
Vì sao ngừng hút thuốc trước mổ lại quan trọng?
Vì hút thuốc làm giảm máu và oxy tới mô, kéo dài thời gian lành và tăng nguy cơ nhiễm trùng vết mổ.