Da nguyên vẹn ngăn được gần như mọi vi sinh vật, và bất kỳ chỗ thủng nào cũng là một cánh cửa mở.
Vì sao vết thương dễ nhiễm trùng
- Hàng rào da bị phá vỡ
- Mô tổn thương là môi trường tốt cho vi khuẩn
- Dị vật còn sót lại làm tăng nguy cơ
- Máu tụ là môi trường thuận lợi
- Tuần hoàn kém làm chậm lành
Vết thương có dị vật hoặc mô dập nát nhiều thì nguy cơ cao hơn hẳn vết cắt sạch.
Những vết thương nguy cơ cao
- Vết sâu và hẹp
- Vết do vật bẩn hoặc rỉ sét
- Vết cắn của người hoặc động vật
- Vết dập nát
- Vết bỏng rộng
- Vết ở người tiểu đường hoặc tuần hoàn kém
Vết cắn có nguy cơ nhiễm trùng cao vì miệng chứa rất nhiều loại vi khuẩn.
Xử lý ban đầu
- Rửa tay trước khi xử lý
- Cầm máu bằng ép trực tiếp
- Rửa vết thương bằng nước sạch
- Loại bỏ dị vật nhìn thấy nếu dễ lấy
- Che phủ bằng gạc sạch
- Không tự lấy dị vật đâm sâu
Rửa kỹ bằng nước sạch là bước quan trọng nhất và cũng hay bị làm qua loa nhất.
Về các dung dịch sát khuẩn
- Cồn gây tổn thương mô ở vết hở
- Oxy già cũng ảnh hưởng tới mô lành
- Nước muối sinh lý an toàn để rửa
- Một số dung dịch dùng cho da lành quanh vết
- Theo hướng dẫn của nhân viên y tế
Đổ cồn vào vết thương hở vừa rất đau vừa làm chậm quá trình lành.
Về việc băng vết thương
- Giữ sạch và tránh va chạm
- Thay băng khi ướt hoặc bẩn
- Rửa tay trước khi thay
- Quan sát vết thương mỗi lần thay
- Không băng quá chặt gây cản trở tuần hoàn
Băng quá chặt làm máu lưu thông kém và chính điều đó làm vết thương khó lành.
Dấu hiệu nhiễm trùng
- Đau tăng thay vì giảm dần
- Sưng nóng đỏ lan rộng
- Chảy dịch đục hoặc có mùi
- Sốt
- Vệt đỏ chạy dọc từ vết thương
- Hạch vùng lân cận sưng
Vệt đỏ chạy lan từ vết thương về phía thân là dấu hiệu cần đi khám ngay.
Về uốn ván
- Liên quan tới vết thương bẩn và sâu
- Bào tử tồn tại lâu trong đất
- Phòng bằng tiêm chủng
- Cần biết lần tiêm gần nhất
- Hỏi bác sĩ khi có vết thương nguy cơ
Với vết thương do vật bẩn, việc hỏi về tình trạng tiêm phòng là điều nên làm.
Vết thương ở người tiểu đường
- Lành chậm hơn
- Cảm giác giảm nên dễ bỏ sót
- Nguy cơ nhiễm trùng cao hơn
- Kiểm tra bàn chân hằng ngày
- Đi khám sớm với mọi vết loét
Một vết xước nhỏ ở bàn chân người tiểu đường không phải chuyện nhỏ.
Thủ thuật y tế xâm lấn
- Tiêm truyền
- Đặt ống thông
- Phẫu thuật
- Nội soi
- Mỗi thủ thuật có quy trình vô khuẩn riêng
Các quy trình vô khuẩn tồn tại chính vì mỗi lần xuyên qua da là một nguy cơ thật.
Về ống thông và thiết bị lưu
- Càng lưu lâu càng tăng nguy cơ
- Vi khuẩn tạo màng bám trên bề mặt
- Chăm sóc chân ống đúng cách
- Rút bỏ sớm khi không còn cần
- Báo ngay khi có dấu hiệu bất thường
Nguyên tắc chung là không giữ thiết bị xâm lấn lâu hơn mức thật sự cần.
Xăm mình và xỏ khuyên
- Chọn nơi tuân thủ quy trình
- Dụng cụ dùng một lần
- Mực và kim còn nguyên bao bì
- Người làm mang găng
- Chăm sóc sau theo hướng dẫn
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
Yêu cầu được thấy kim và mực được mở từ bao bì mới là quyền của người sử dụng dịch vụ.
Dịch vụ làm đẹp có xâm lấn
- Phun xăm và tiêm thẩm mỹ
- Lấy khoé móng
- Cạo mặt ở tiệm
- Dụng cụ phải được tiệt khuẩn
- Không dùng chung dụng cụ chưa xử lý
Bộ dụng cụ làm móng dùng chung không qua tiệt khuẩn là đường lây bị xem nhẹ nhất.
Lây qua đường máu
- Kim tiêm dùng chung
- Dụng cụ xuyên da chưa tiệt khuẩn
- Tiếp xúc với máu qua vết thương hở
- Một số bệnh lây theo đường này rất nghiêm trọng
- Phòng bằng cách không dùng chung vật xuyên da
Nguyên tắc đơn giản là không dùng chung bất cứ vật gì có thể xuyên qua da.
Khi nào cần đi khám
- Vết thương sâu hoặc chảy máu khó cầm
- Vết cắn của động vật
- Có dấu hiệu nhiễm trùng
- Không rõ tình trạng tiêm phòng uốn ván
- Vết thương ở người tiểu đường
- Sốt sau khi có vết thương
Vết cắn của động vật cần được khám sớm vì còn liên quan tới nguy cơ dại.
Cách nghĩ thực tế
- Da nguyên vẹn là hàng rào tốt nhất
- Rửa kỹ là bước quan trọng nhất
- Cồn không dùng cho vết hở
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng trong vài ngày
- Không dùng chung vật xuyên da
Nội dung này mang tính thông tin chung; vết thương nghiêm trọng cần được nhân viên y tế xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Vết thương nào cần đi khám?
Vết sâu, vết do vật bẩn hoặc rỉ sét, vết cắn của động vật, vết chảy máu không cầm được, và bất kỳ vết nào có dấu hiệu nhiễm trùng đều nên được khám.
Có nên dùng cồn đổ trực tiếp vào vết thương hở không?
Cồn gây tổn thương mô và rất xót. Với vết thương hở, rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý thường được khuyên hơn, sau đó theo hướng dẫn y tế.
Vết thương nên để hở hay băng lại?
Tuỳ loại vết thương. Nhiều trường hợp giữ ẩm và che phủ giúp lành tốt hơn, nhưng việc quyết định cần dựa trên tình trạng cụ thể.
Xăm mình hay xỏ khuyên có nguy cơ gì?
Có nguy cơ nhiễm trùng tại chỗ và lây bệnh qua đường máu nếu dụng cụ không vô khuẩn. Cần chọn nơi tuân thủ quy trình và dùng dụng cụ dùng một lần.