Rửa tay — biện pháp đơn giản nhất và hay làm sai nhất

Rửa tay là biện pháp phòng bệnh được nhắc tới nhiều nhất và cũng là biện pháp bị làm qua loa nhiều nhất.

Vì sao rửa tay hiệu quả

• Tay là phương tiện lây chính
• Chạm bề mặt rồi chạm mặt mình
• Cắt đứt chuỗi lây ở khâu giữa
• Áp dụng được cho nhiều đường lây
• Không tốn kém và ai cũng làm được

Đây là biện pháp hiếm hoi vừa rẻ vừa có hiệu quả rộng với nhiều loại bệnh khác nhau.

Xà phòng hoạt động thế nào

• Phá lớp màng của một số tác nhân
• Làm bong chất bẩn khỏi da
• Giúp nước cuốn trôi đi
• Cần thời gian chà xát để có tác dụng
• Nước chảy cuốn đi là khâu cuối

Xà phòng cần thời gian tiếp xúc, nên tráng qua vài giây gần như không có tác dụng.

Những thời điểm cần rửa tay

• Trước khi ăn và trước khi chế biến thức ăn
• Sau khi đi vệ sinh
• Sau khi ho, hắt hơi, xì mũi
• Sau khi về nhà từ bên ngoài
• Sau khi chạm vào động vật
• Trước và sau khi chăm sóc người bệnh

Rửa tay ngay khi về tới nhà là thói quen đơn giản mà cắt được nhiều nguy cơ mang từ ngoài vào.

Trong bếp

• Trước khi bắt đầu nấu
• Sau khi chạm thịt cá sống
• Sau khi đập trứng
• Trước khi chạm vào đồ đã chín
• Sau khi đổ rác

Chạm thịt sống rồi chạm rau ăn kèm là con đường nhiễm chéo quen thuộc nhất trong bếp.

Kỹ thuật rửa đúng

• Làm ướt tay trước
• Lấy đủ xà phòng
• Chà lòng bàn tay vào nhau
• Chà mu bàn tay và kẽ ngón
• Chà đầu ngón tay và quanh móng
• Chà ngón cái và cổ tay

Chà đủ các vị trí mất khoảng hai mươi giây, và đó chính là lý do có mốc thời gian này.

Những vị trí hay bỏ sót

• Kẽ giữa các ngón
• Đầu ngón tay
• Ngón cái
• Vùng quanh móng
• Mu bàn tay
• Cổ tay

Người ta có xu hướng chỉ chà lòng bàn tay, là nơi ít bẩn nhất trong số này.

Bước làm khô

• Tay ướt dễ bám lại vi sinh vật
• Lau khô bằng khăn sạch
• Khăn dùng chung là nguồn lây
• Khăn giấy dùng một lần tiện hơn
• Dùng khăn giấy để mở cửa nhà vệ sinh công cộng

Rửa tay sạch rồi lau vào chiếc khăn ẩm dùng chung là bỏ đi phần lớn công sức vừa bỏ ra.

Dung dịch sát khuẩn tay

• Tiện khi không có chỗ rửa
• Cần đủ lượng để làm ướt khắp tay
• Chà cho tới khi khô
• Không hiệu quả khi tay bẩn nhìn thấy được
• Không thay được rửa tay sau khi đi vệ sinh

Xoa một giọt nhỏ rồi vẩy cho nhanh khô là cách dùng sai phổ biến nhất.

Khi nào xà phòng tốt hơn

• Khi tay bẩn nhìn thấy được
• Sau khi đi vệ sinh
• Sau khi tiếp xúc với dịch cơ thể
• Trước khi ăn
• Với một số tác nhân đường ruột

Có những tác nhân mà dung dịch sát khuẩn thông thường không xử lý tốt được.

Chăm sóc da tay

• Rửa nhiều làm da khô
• Da nứt nẻ là đường vào cho vi khuẩn
• Dùng kem dưỡng khi cần
• Nước quá nóng làm khô da hơn
• Không vì khô da mà bỏ rửa tay

Nước ấm vừa phải làm sạch không kém nước nóng mà ít làm hỏng da hơn.

Về móng tay và trang sức

• Móng dài giữ lại nhiều vi sinh vật
• Cắt móng ngắn và sạch
• Nhẫn và đồng hồ cản trở việc rửa
• Nên tháo ra khi rửa kỹ
• Quan trọng với người làm trong bếp và y tế

Vùng dưới móng tay là nơi tập trung vi sinh vật nhiều nhất trên bàn tay.

Dạy trẻ rửa tay

• Làm mẫu cho trẻ xem
• Dùng bài hát ngắn để đếm thời gian
• Bục kê chân để với tới bồn rửa
• Xà phòng và khăn riêng của trẻ
• Nhắc vào những thời điểm cố định
• Khen khi trẻ tự nhớ

Một bài hát quen thuộc là cách đo thời gian dễ hiểu nhất với trẻ nhỏ.

Ở nơi công cộng

• Dùng khăn giấy để khoá vòi nước
• Dùng khăn giấy để mở cửa
• Mang theo dung dịch sát khuẩn
• Tránh chạm mặt sau khi chạm bề mặt chung
• Rửa tay ngay khi có điều kiện

Chạm lại vào vòi nước bẩn sau khi rửa xong là chi tiết nhỏ mà hay bị bỏ qua.

Những sai lầm thường gặp

• Rửa quá nhanh
• Chỉ chà lòng bàn tay
• Không dùng xà phòng
• Lau vào khăn ẩm dùng chung
• Dùng quá ít dung dịch sát khuẩn
• Chỉ rửa khi thấy tay bẩn

Tay trông sạch không có nghĩa là tay không mang tác nhân gây bệnh.

Biến thành thói quen

• Gắn với các mốc cố định trong ngày
• Để xà phòng ở nơi thuận tiện
• Đặt chai sát khuẩn ở cửa ra vào
• Cả nhà cùng làm
• Nhắc nhau nhẹ nhàng

Đặt chai sát khuẩn ngay lối vào nhà biến việc rửa tay thành phản xạ chứ không phải quyết định.

Cách nghĩ thực tế

• Rửa tay có hiệu quả rộng nhất
• Thời gian và vị trí quan trọng như nhau
• Lau khô là một phần của quy trình
• Dung dịch sát khuẩn không thay được mọi tình huống
• Gắn vào thói quen để không phải nhớ

Nội dung này mang tính thông tin chung; trong môi trường y tế cần theo quy trình chuyên biệt.

Câu hỏi thường gặp