Tự mua kháng sinh — cái giá không nhìn thấy ngay

Ở nhiều nơi, mua kháng sinh dễ hơn mua một số thực phẩm, và chính sự dễ dàng đó là vấn đề.

Vì sao người ta tự mua

• Tiện và nhanh
• Tiết kiệm thời gian đi khám
• Từng dùng thấy đỡ
• Người quen mách
• Muốn khỏi nhanh
• Không biết là có hại

Phần lớn người tự mua không có ý làm sai mà chỉ đang làm theo thói quen đã có từ lâu.

Vấn đề thứ nhất là chẩn đoán

• Triệu chứng giống nhau, nguyên nhân khác nhau
• Đau họng có thể do virus hoặc vi khuẩn
• Sốt có thể do rất nhiều thứ
• Không khám thì không biết vị trí nhiễm trùng
• Chọn thuốc phải dựa trên chẩn đoán

Uống kháng sinh mà không có chẩn đoán là bắn vào chỗ tối và hy vọng trúng.

Vấn đề thứ hai là chọn thuốc

• Mỗi loại có phổ tác dụng riêng
• Phụ thuộc vị trí nhiễm trùng
• Phụ thuộc tình hình kháng thuốc tại chỗ
• Phụ thuộc bệnh nền và thuốc đang dùng
• Không phải loại nào cũng tới được nơi cần

Một loại thuốc rất hiệu quả với nhiễm trùng da có thể gần như vô dụng với nhiễm trùng tiết niệu.

Vấn đề thứ ba là liều và thời gian

• Liều phụ thuộc cân nặng và chức năng thận
• Thời gian khác nhau tuỳ bệnh
• Mua vài viên thì chắc chắn không đủ
• Không đủ liệu trình thúc đẩy kháng thuốc
• Không ai theo dõi diễn tiến

Mua ba viên uống thử là cách tạo ra vi khuẩn kháng thuốc gần như chắc chắn.

Che mờ bệnh cảnh

• Triệu chứng giảm một phần
• Bệnh cảnh không còn điển hình
• Khó chẩn đoán khi đi khám sau đó
• Xét nghiệm cấy có thể âm tính giả
• Chậm trễ trong điều trị đúng

Uống kháng sinh vài ngày rồi mới đi khám khiến bác sĩ mất đi nhiều thông tin quan trọng.

Bỏ sót bệnh khác

• Triệu chứng có thể do bệnh không nhiễm trùng
• Đau bụng có thể là vấn đề ngoại khoa
• Sốt kéo dài có thể do nguyên nhân khác
• Tự điều trị làm chậm phát hiện
• Một số bệnh cần xử lý sớm

Uống kháng sinh cho một cơn đau bụng có thể làm chậm việc phát hiện tình trạng cần mổ.

Rủi ro về tác dụng phụ

• Không ai hỏi tiền sử dị ứng
• Không ai kiểm tra tương tác
• Không ai theo dõi phản ứng
• Phản ứng nặng có thể xảy ra
• Người có bệnh gan thận cần điều chỉnh liều

Người đang dùng thuốc chống đông tự mua thêm kháng sinh có thể gặp tương tác nguy hiểm.

Với trẻ em thì nguy hiểm hơn

• Liều phụ thuộc cân nặng
• Một số thuốc không dùng cho trẻ
• Dạng bào chế phải phù hợp
• Trẻ khó mô tả triệu chứng
• Diễn tiến ở trẻ nhanh hơn

Tự mua kháng sinh cho trẻ là tình huống có nhiều rủi ro cộng lại cùng lúc.

Cái giá cho cộng đồng

• Tăng tỉ lệ vi khuẩn kháng thuốc
• Ảnh hưởng tới người khác trong tương lai
• Làm giảm lựa chọn điều trị
• Tăng chi phí y tế chung
• Hậu quả không thấy ngay

Điều khiến vấn đề này khó thay đổi là hậu quả không rơi ngay vào người vừa uống thuốc.

Dược sĩ giúp được gì

• Tư vấn cách dùng đúng
• Kiểm tra tương tác thuốc
• Giải thích tác dụng phụ
• Hướng dẫn bảo quản
• Khuyên đi khám khi cần

Hỏi dược sĩ về thuốc mình đang dùng là việc rất nên làm và hoàn toàn khác với tự mua kháng sinh.

Làm gì khi đang ốm mà chưa đi khám được

• Nghỉ ngơi và uống đủ nước
• Hạ sốt theo hướng dẫn nếu cần
• Theo dõi dấu hiệu nặng
• Ghi lại diễn tiến triệu chứng
• Đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo

Phần lớn bệnh thường gặp tự khỏi, và việc theo dõi đúng cách an toàn hơn tự dùng thuốc.

Những dấu hiệu nên đi khám

• Sốt cao kéo dài
• Khó thở
• Đau dữ dội
• Đỡ rồi nặng trở lại
• Không ăn uống được
• Thuộc nhóm nguy cơ cao

Biết trước những mốc này giúp người bệnh yên tâm theo dõi mà không cần tự mua thuốc.

Thay đổi thói quen

• Không giữ kháng sinh trong tủ thuốc gia đình
• Không mách thuốc cho người khác
• Không đòi bác sĩ kê đơn
• Hỏi rõ kế hoạch theo dõi khi đi khám
• Nói với người nhà về vấn đề này

Tủ thuốc gia đình không nên có kháng sinh để dành, vì có sẵn là sẽ có lúc dùng sai.

Cách nghĩ thực tế

• Chọn thuốc cần có chẩn đoán
• Mua vài viên là chắc chắn không đủ
• Uống trước khi khám làm che mờ bệnh cảnh
• Hậu quả rơi vào cả cộng đồng
• Theo dõi đúng cách an toàn hơn tự dùng

Nội dung này mang tính thông tin chung; việc kê đơn thuộc thẩm quyền của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp