Mọi cuộc thảo luận về kháng kháng sinh đều tập trung vào việc dùng thuốc, nhưng cách giảm dùng thuốc bền nhất là ít bệnh hơn.
Logic cơ bản
- Không mắc bệnh thì không cần thuốc
- Mỗi đợt bệnh tránh được là một đợt thuốc tránh được
- Giảm áp lực chọn lọc
- Bảo vệ hiệu quả của thuốc hiện có
- Có lợi cho cả cá nhân và cộng đồng
Phòng bệnh là cách duy nhất vừa tốt cho người bệnh vừa tốt cho vấn đề kháng thuốc.
Tiêm chủng
- Phòng trực tiếp một số bệnh nhiễm khuẩn
- Phòng cả nhiễm khuẩn thứ phát sau nhiễm virus
- Giảm số ca phải dùng kháng sinh
- Bảo vệ cả người xung quanh
- Cần tiêm đủ mũi theo lịch
Tiêm phòng cúm giảm cả những đợt viêm phổi bội nhiễm phải dùng kháng sinh sau đó.
Vệ sinh tay
- Cắt nhiều đường lây cùng lúc
- Rẻ và ai cũng làm được
- Hiệu quả với cả vi khuẩn và virus
- Quan trọng nhất ở các thời điểm chính
- Cần làm đúng cách và đủ thời gian
Đây là biện pháp có tỉ lệ lợi ích trên chi phí cao nhất trong toàn bộ y tế dự phòng.
An toàn thực phẩm
- Nấu chín kỹ
- Tách riêng đồ sống và đồ chín
- Bảo quản đúng nhiệt độ
- Dùng nước sạch
- Rửa tay khi chế biến
- Giảm số ca nhiễm trùng đường tiêu hoá
Phần lớn ca tiêu chảy nhiễm khuẩn có thể phòng được ngay trong bếp.
Chăm sóc vết thương
- Rửa sạch mọi vết thương nhỏ
- Che phủ đúng cách
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
- Không bôi thứ không rõ nguồn gốc
- Xử lý sớm tránh phải dùng kháng sinh sau đó
Một vết thương được rửa kỹ ngay từ đầu thường không cần tới kháng sinh về sau.
Kiểm soát bệnh nền
- Đường huyết ở người tiểu đường
- Bệnh phổi mạn tính
- Bệnh tim mạch
- Bệnh thận
- Bệnh kiểm soát tốt thì ít nhiễm trùng hơn
Người tiểu đường kiểm soát tốt đường huyết ít bị nhiễm trùng da và bàn chân hơn hẳn.
Chăm sóc răng miệng
- Đánh răng đúng cách
- Khám răng định kỳ
- Xử lý sâu răng sớm
- Giảm nguy cơ áp xe răng
- Cũng giảm nguy cơ viêm phổi ở người cao tuổi
Vệ sinh răng miệng tốt được xem là một biện pháp giảm viêm phổi hiệu quả ở người phải nằm nhiều.
Những yếu tố nền của sức khoẻ
- Ngủ đủ
- Dinh dưỡng cân đối
- Vận động đều đặn
- Không hút thuốc
- Hạn chế rượu bia
- Quản lý căng thẳng
Không có cách tăng miễn dịch tức thời, chỉ có việc duy trì những điều kiện nền này lâu dài.
Trong nhà khi có người ốm
- Thông gió tốt
- Rửa tay thường xuyên
- Đồ cá nhân dùng riêng
- Hạn chế tiếp xúc với nhóm nguy cơ cao
- Một người chăm sóc cố định
Ngăn được người thứ hai mắc bệnh là ngăn được một đợt điều trị nữa.
Ở trường học và nơi làm việc
- Ở nhà khi đang ốm
- Che miệng khi ho
- Rửa tay
- Thông gió phòng
- Tiêm chủng theo khuyến cáo
Chính sách cho phép nghỉ khi ốm có tác động phòng bệnh lớn hơn nhiều người nghĩ.
Với trẻ nhỏ
- Tiêm chủng đầy đủ theo lịch
- Bú mẹ theo khuyến cáo
- Rửa tay cho trẻ và người lớn
- Không hút thuốc trong nhà
- Giữ trẻ ở nhà khi ốm
Trẻ mắc ít đợt bệnh hơn nghĩa là ít lần đứng trước quyết định dùng kháng sinh hơn.
Với người cao tuổi
- Tiêm các vaccine được khuyến cáo
- Vệ sinh răng miệng
- Duy trì vận động
- Dinh dưỡng đủ đạm
- Kiểm soát bệnh nền
- Người sống cùng cũng nên tiêm phòng
Bảo vệ người cao tuổi hiệu quả nhất là bảo vệ cả những người sống quanh họ.
Khi đi du lịch
- Hỏi bác sĩ về vaccine cần thiết trước chuyến đi
- Cẩn trọng với nước uống và đá
- Ăn đồ nóng vừa nấu
- Mang theo dung dịch bù nước
- Rửa tay hoặc dùng dung dịch sát khuẩn
Tránh được một đợt tiêu chảy khi đi xa cũng là tránh được một lần cân nhắc dùng kháng sinh.
Trước khi vào viện theo kế hoạch
- Kiểm soát đường huyết
- Ngừng hút thuốc
- Điều trị các ổ nhiễm trùng đang có
- Dinh dưỡng đủ trước can thiệp
- Tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị
Giai đoạn chuẩn bị trước mổ là cơ hội giảm nguy cơ mà nhiều người không tận dụng.
Ở quy mô cộng đồng
- Nước sạch và vệ sinh môi trường
- Chương trình tiêm chủng
- Kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện
- Quản lý sử dụng kháng sinh
- Giám sát tình hình kháng thuốc
Nước sạch và vệ sinh cơ bản vẫn là những yếu tố cứu nhiều mạng người nhất trong lịch sử y tế.
Cách nghĩ thực tế
- Ít bệnh hơn là cách giảm thuốc bền nhất
- Tiêm chủng và rửa tay là hai trụ cột
- An toàn thực phẩm phòng nhiều ca nhiễm khuẩn
- Kiểm soát bệnh nền giảm nguy cơ rõ
- Không có sản phẩm nào thay được các biện pháp cơ bản
Nội dung này mang tính thông tin chung; lịch tiêm chủng và khuyến cáo cụ thể nên hỏi bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Tiêm chủng liên quan gì tới kháng kháng sinh?
Tiêm chủng giảm số ca nhiễm trùng, kể cả nhiễm khuẩn thứ phát sau nhiễm virus, nên giảm số lần cần dùng kháng sinh.
Biện pháp phòng bệnh nào hiệu quả nhất với chi phí thấp nhất?
Rửa tay đúng cách thường được xem là biện pháp có tỉ lệ hiệu quả trên chi phí cao nhất, vì nó cắt nhiều đường lây cùng lúc.
Kiểm soát bệnh nền giúp gì?
Bệnh nền kiểm soát kém làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm nhiễm trùng nặng hơn, nên kiểm soát tốt sẽ giảm số lần phải dùng kháng sinh.
Có sản phẩm nào tăng đề kháng để khỏi dùng kháng sinh không?
Không có sản phẩm nào thay thế được các biện pháp cơ bản. Giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động và tiêm chủng là những yếu tố có bằng chứng.