Trong ruột người có một cộng đồng vi sinh vật khổng lồ, và mối quan hệ giữa chúng với cơ thể là quan hệ hợp tác chứ không phải đối đầu.
Hệ vi sinh đường ruột là gì
- Cộng đồng vi sinh vật sống trong ruột
- Số lượng rất lớn
- Thành phần khác nhau giữa từng người
- Thay đổi theo chế độ ăn và lối sống
- Hình thành từ những năm đầu đời
Không có hai người nào có hệ vi sinh giống hệt nhau, giống như dấu vân tay.
Chúng làm gì cho cơ thể
- Tham gia tiêu hoá chất xơ
- Tạo một số vitamin
- Cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh
- Duy trì hàng rào niêm mạc ruột
- Tham gia huấn luyện hệ miễn dịch
- Ảnh hưởng tới nhiều quá trình khác
Việc chiếm chỗ và cạnh tranh thức ăn là cách chúng ngăn vi khuẩn gây bệnh phát triển.
Kháng sinh tác động thế nào
- Không phân biệt có hại và có ích
- Giảm số lượng và đa dạng vi sinh
- Mất cân bằng tạm thời
- Mở đường cho vi khuẩn cơ hội
- Kháng sinh phổ rộng ảnh hưởng nhiều hơn
Đây là một trong những lý do không nên dùng kháng sinh khi không thật sự cần.
Tiêu chảy liên quan tới kháng sinh
- Khá thường gặp
- Thường nhẹ và tự đỡ sau khi ngừng thuốc
- Một số trường hợp nặng hơn
- Không tự ngừng kháng sinh mà chưa hỏi bác sĩ
- Báo bác sĩ nếu tiêu chảy nhiều hoặc có máu
Tiêu chảy nặng kèm sốt trong hoặc sau đợt kháng sinh cần được khám ngay.
Nhiễm khuẩn cơ hội ở ruột
- Xảy ra khi hệ vi sinh bị phá vỡ
- Vi khuẩn vốn bị kìm hãm phát triển mạnh
- Có thể gây viêm ruột nặng
- Hay gặp sau kháng sinh phổ rộng kéo dài
- Cần được điều trị chuyên biệt
Đây là biến chứng nghiêm trọng nhất liên quan tới việc dùng kháng sinh không cần thiết.
Quá trình hồi phục
- Bắt đầu sau khi ngừng thuốc
- Có thể mất nhiều tuần tới nhiều tháng
- Không phải luôn trở lại y như trước
- Dùng nhiều đợt liên tiếp làm chậm hồi phục
- Chế độ ăn ảnh hưởng tới quá trình này
Mỗi đợt kháng sinh không cần thiết là một lần hệ vi sinh phải xây lại từ đầu.
Chất xơ và hệ vi sinh
- Chất xơ là nguồn thức ăn cho vi khuẩn có ích
- Có trong rau củ quả và ngũ cốc nguyên hạt
- Đa dạng nguồn thực phẩm thì tốt hơn
- Tăng dần để tránh đầy hơi
- Uống đủ nước kèm theo
Tăng chất xơ quá nhanh thường gây đầy hơi nên cần tăng từ từ.
Thực phẩm lên men
- Sữa chua
- Dưa muối truyền thống
- Một số món lên men khác
- Được nhắc tới trong các khuyến cáo chung
- Không phải là thuốc điều trị
Những thực phẩm này là một phần của chế độ ăn chứ không thay thế điều trị y tế.
Về men vi sinh dạng chế phẩm
- Bằng chứng khác nhau tuỳ chủng và tình huống
- Không phải sản phẩm nào cũng như nhau
- Cần thận trọng ở người suy giảm miễn dịch
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng
- Không thay thế cho việc dùng thuốc đúng chỉ định
Quảng cáo thường nói chung chung trong khi hiệu quả lại phụ thuộc vào chủng cụ thể.
Những yếu tố khác ảnh hưởng
- Chế độ ăn nhiều đồ chế biến sẵn
- Thiếu ngủ
- Căng thẳng kéo dài
- Ít vận động
- Rượu bia
- Một số thuốc khác ngoài kháng sinh
Hệ vi sinh phản ánh khá rõ lối sống và chế độ ăn dài hạn của một người.
Dùng kháng sinh cho đúng
- Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định
- Dùng đủ liệu trình được kê
- Không tự mua theo triệu chứng
- Không dùng lại đơn cũ
- Không chia thuốc cho người khác
- Báo bác sĩ về tác dụng phụ
Dùng đúng chỉ định vừa bảo vệ hệ vi sinh của mình vừa hạn chế kháng kháng sinh.
Trong và sau đợt kháng sinh
- Ăn uống cân đối
- Uống đủ nước
- Chia nhỏ bữa nếu khó chịu
- Theo dõi tình trạng tiêu hoá
- Báo bác sĩ nếu có vấn đề
- Cho cơ thể thời gian hồi phục
Không cần làm gì đặc biệt ngoài ăn uống cân đối và cho cơ thể thời gian.
Ở trẻ nhỏ
- Hệ vi sinh đang hình thành
- Kháng sinh sớm và nhiều lần có ảnh hưởng riêng
- Bú mẹ có vai trò trong hình thành hệ vi sinh
- Chỉ dùng kháng sinh khi thật cần
- Theo chỉ định của bác sĩ nhi
Những năm đầu đời là giai đoạn hệ vi sinh hình thành nên tác động ở giai đoạn này đáng chú ý hơn.
Cách nghĩ thực tế
- Hệ vi sinh là một phần của sức khoẻ
- Kháng sinh ảnh hưởng tới cả vi khuẩn có ích
- Chỉ dùng khi thật sự cần
- Ăn đa dạng và nhiều chất xơ
- Hỏi trước khi dùng men vi sinh
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định về thuốc cần do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao uống kháng sinh hay bị tiêu chảy?
Vì kháng sinh tiêu diệt cả vi khuẩn có ích trong ruột, làm mất cân bằng hệ vi sinh và ảnh hưởng tới quá trình tiêu hoá.
Hệ vi sinh mất bao lâu để hồi phục?
Thời gian khác nhau giữa từng người và tuỳ loại kháng sinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy có thể mất hàng tuần tới hàng tháng để trở lại gần như trước.
Men vi sinh có cần thiết không?
Bằng chứng khác nhau tuỳ tình huống và tuỳ chủng. Nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự mua theo quảng cáo, đặc biệt với người suy giảm miễn dịch.
Ăn gì để hỗ trợ hệ vi sinh?
Chế độ ăn đa dạng, nhiều chất xơ từ rau củ quả và ngũ cốc nguyên hạt, cùng các thực phẩm lên men, thường được nhắc tới trong các khuyến cáo chung.