Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ, và điều đó đúng với thuốc hơn bất cứ thứ gì khác.
Vì sao liều phải tính riêng
- Tính theo cân nặng
- Chức năng gan thận chưa hoàn thiện
- Cách thải thuốc khác người lớn
- Sai liều dễ gây hậu quả hơn
- Cần cân trẻ trước khi kê đơn
Cân nặng thay đổi nhanh nên liều của lần khám trước có thể không còn phù hợp.
Không chia nhỏ thuốc người lớn
- Không chia đều được chính xác
- Một số viên không được bẻ hoặc nghiền
- Hoạt chất phân bố không đều trong viên
- Dạng bào chế có thể bị phá vỡ
- Luôn dùng dạng dành cho trẻ
Bẻ đôi viên thuốc không có nghĩa là mỗi nửa chứa đúng một nửa hoạt chất.
Đong liều đúng
- Dùng xi lanh hoặc cốc chia vạch đi kèm
- Không dùng thìa ăn cơm
- Đọc vạch ngang tầm mắt
- Lắc đều nếu là hỗn dịch
- Đong ngay trước khi uống
Lắc đều trước khi đong rất quan trọng vì hoạt chất lắng xuống đáy khi để yên.
Cho trẻ uống thuốc
- Bơm từ từ vào má trong
- Không bơm thẳng vào họng
- Giữ trẻ ở tư thế ngồi hoặc hơi dựng
- Không trộn vào bình sữa đầy
- Khen ngợi sau khi uống xong
Trộn thuốc vào cả bình sữa khiến trẻ uống không hết là mất liều mà không biết là bao nhiêu.
Bảo quản thuốc
- Theo đúng hướng dẫn trên nhãn
- Một số hỗn dịch phải để ngăn mát sau khi pha
- Ghi ngày pha lên lọ
- Bỏ sau thời hạn quy định
- Để xa tầm với của trẻ
Hỗn dịch đã pha chỉ dùng được trong số ngày nhất định chứ không giữ được như thuốc viên.
Khi trẻ nôn sau uống
- Ghi lại thời gian sau khi uống
- Không tự cho uống lại ngay
- Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ
- Báo nếu trẻ nôn nhiều lần
- Có thể cần đổi dạng thuốc
Cho uống lại cả liều khi chưa rõ đã hấp thu bao nhiêu có nguy cơ quá liều.
Những tình huống ở trẻ thường không cần kháng sinh
- Cảm lạnh thông thường
- Phần lớn viêm họng
- Ho do virus
- Tiêu chảy do virus
- Sốt chưa rõ nguyên nhân ở trẻ vẫn chơi được
Trẻ nhỏ mắc nhiều đợt bệnh virus mỗi năm và phần lớn không cần tới kháng sinh.
Về viêm tai giữa
- Rất hay gặp ở trẻ nhỏ
- Không phải ca nào cũng cần kháng sinh
- Một số trường hợp được theo dõi trước
- Phụ thuộc tuổi và mức độ
- Giảm đau là phần quan trọng
- Bác sĩ quyết định
Giảm đau cho trẻ có ý nghĩa ngay lập tức trong khi kháng sinh cần thời gian mới tác dụng.
Những sai lầm phổ biến
- Dùng lại đơn cũ
- Xin thuốc theo mách bảo
- Ngừng khi trẻ hết sốt
- Chia thuốc cho anh chị em
- Đong bằng thìa ăn
- Tự mua ở nhà thuốc
Trẻ hết sốt sau hai ngày không có nghĩa là đã hết nhiễm trùng.
Tác dụng phụ hay gặp ở trẻ
- Tiêu chảy
- Nôn
- Nổi ban
- Hăm vùng mông
- Nấm miệng
- Báo bác sĩ khi xuất hiện
Ban xuất hiện trong khi uống kháng sinh luôn nên được bác sĩ xem để phân biệt với ban do bệnh.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám lại
- Không đỡ sau thời gian bác sĩ dặn
- Sốt lại sau khi đã hết
- Nổi ban
- Tiêu chảy nhiều
- Trẻ li bì hoặc bỏ bú
- Khó thở
Trẻ đỡ rồi sốt lại là dấu hiệu cần khám lại chứ không nên chờ hết đơn thuốc.
Khi trẻ không chịu uống
- Thử đổi thời điểm trong ngày
- Cho uống nước ngay sau đó
- Không ép tới mức trẻ sặc
- Hỏi xem có dạng thuốc khác không
- Báo bác sĩ nếu trẻ liên tục không uống được
Ép quá mức khiến trẻ sợ và những liều sau càng khó cho uống hơn.
Khi trẻ đi nhà trẻ
- Hỏi thời điểm trẻ có thể đi học lại
- Báo giáo viên về thuốc đang dùng
- Gửi kèm hướng dẫn nếu phải uống trong giờ học
- Không nhờ người khác cho uống mà không dặn rõ
- Giữ trẻ ở nhà khi còn sốt
Hỏi rõ khi nào trẻ hết khả năng lây giúp gia đình sắp xếp mà không ảnh hưởng trẻ khác.
Ghi chép cho lần sau
- Ghi tên thuốc đã dùng
- Ghi phản ứng nếu có
- Giữ lại đơn thuốc
- Ghi cân nặng tại thời điểm đó
- Mang theo khi đi khám lần sau
Sổ theo dõi của trẻ là nơi nên ghi lại những thông tin này để không phải nhớ.
Nói với trẻ lớn hơn
- Giải thích vì sao phải uống đủ ngày
- Cho trẻ tham gia vào việc nhớ giờ
- Không nói thuốc là kẹo
- Không doạ nạt khi trẻ không chịu uống
- Khen khi trẻ hợp tác
Gọi thuốc là kẹo làm tăng nguy cơ trẻ tự lấy uống khi không có người lớn.
Cách nghĩ thực tế
- Liều tính theo cân nặng hiện tại
- Đong bằng dụng cụ đi kèm
- Không dùng lại đơn cũ
- Uống đủ ngày dù trẻ đã khoẻ
- Phần lớn bệnh ở trẻ không cần kháng sinh
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định dùng thuốc cho trẻ cần do bác sĩ đưa ra.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng lại đơn kháng sinh cũ cho trẻ không?
Không. Trẻ đã thay đổi cân nặng, bệnh lần này có thể khác, và số thuốc còn lại không đủ liệu trình. Cần đi khám lại.
Đong thuốc bằng gì cho đúng?
Dùng đúng dụng cụ đi kèm hộp thuốc như xi lanh hoặc cốc chia vạch. Thìa ăn cơm có dung tích rất khác nhau nên dễ sai liều.
Trẻ nôn ngay sau khi uống thì có uống lại không?
Tuỳ thời gian sau khi uống và tuỳ thuốc. Nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ thay vì tự quyết định cho uống lại.
Viêm tai giữa ở trẻ có luôn cần kháng sinh không?
Không phải trường hợp nào cũng cần. Nhiều hướng dẫn cho phép theo dõi trong một số tình huống. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên tuổi và mức độ.