Tác dụng phụ của kháng sinh và cách xử lý

Không có loại thuốc nào chỉ có tác dụng mong muốn, và kháng sinh cũng vậy.

Vì sao có tác dụng phụ

• Thuốc đi khắp cơ thể
• Ảnh hưởng tới cả vi khuẩn có ích
• Một số thuốc tác động lên tế bào người ở mức nhất định
• Cơ địa mỗi người khác nhau
• Tương tác với thuốc khác

Phần lớn tác dụng phụ là nhẹ và chấp nhận được khi thuốc thật sự cần thiết.

Rối loạn tiêu hoá

• Buồn nôn
• Khó chịu vùng dạ dày
• Đầy hơi
• Tiêu chảy nhẹ
• Chán ăn
• Thường giảm sau khi hết liệu trình

Đây là nhóm tác dụng phụ phổ biến nhất và cũng là lý do bỏ dở thuốc nhiều nhất.

Cách giảm khó chịu tiêu hoá

• Uống cùng bữa ăn nếu thuốc cho phép
• Chia nhỏ bữa
• Ăn nhạt dễ tiêu trong vài ngày
• Uống đủ nước
• Hỏi dược sĩ trước khi thay đổi cách uống

Một số thuốc bắt buộc uống lúc đói nên không thể tự chuyển sang uống cùng bữa ăn.

Tiêu chảy liên quan tới kháng sinh

• Khá thường gặp
• Thường nhẹ và tự đỡ
• Không tự ngừng kháng sinh vì lý do này
• Bù nước và ăn nhẹ
• Báo bác sĩ nếu nặng lên

Tiêu chảy nhiều lần kèm sốt trong hoặc sau đợt kháng sinh cần được khám ngay.

Nấm sau kháng sinh

• Nấm miệng với mảng trắng
• Nấm vùng sinh dục gây ngứa
• Do mất cân bằng hệ vi sinh
• Hay gặp hơn ở người tiểu đường
• Cần được điều trị riêng

Súc miệng sau khi uống một số thuốc giúp giảm nguy cơ nấm miệng.

Phản ứng dị ứng nhẹ

• Nổi ban đỏ
• Ngứa
• Thường xuất hiện sau vài ngày
• Cần được bác sĩ đánh giá
• Ghi nhớ tên thuốc đã gây phản ứng

Ghi lại tên thuốc gây phản ứng là thông tin quan trọng cho cả đời sau này.

Dấu hiệu phản ứng nặng

• Mề đay lan rộng nhanh
• Sưng môi, mặt, lưỡi
• Khó thở hoặc thở rít
• Chóng mặt hoặc ngất
• Nôn và đau bụng dữ dội
• Cần cấp cứu ngay

Phản ứng nặng có thể xảy ra ngay sau liều đầu tiên và diễn tiến rất nhanh.

Phản ứng da nghiêm trọng

• Ban lan rộng kèm sốt
• Bong tróc da
• Tổn thương niêm mạc miệng và mắt
• Là tình huống cấp cứu
• Dừng thuốc và đi khám ngay

Ban kèm tổn thương niêm mạc luôn là dấu hiệu nghiêm trọng cần xử trí ngay.

Tác dụng phụ đặc thù của một số nhóm

• Một số ảnh hưởng tới gân
• Một số ảnh hưởng tới thính lực hoặc thận
• Một số gây nhạy cảm ánh nắng
• Một số ảnh hưởng tới nhịp tim
• Bác sĩ cân nhắc khi kê đơn

Hỏi bác sĩ xem thuốc mình dùng có lưu ý đặc biệt nào không là điều nên làm.

Nhạy cảm ánh nắng

• Da dễ bỏng nắng hơn bình thường
• Che chắn khi ra ngoài
• Dùng kem chống nắng
• Tránh nắng gắt giữa trưa
• Kéo dài trong thời gian dùng thuốc

Người dùng loại thuốc này có thể bị bỏng nắng chỉ sau thời gian phơi nắng rất ngắn.

Tương tác cần chú ý

• Thuốc chống đông
• Thuốc tránh thai với một số loại
• Thuốc dạ dày và canxi
• Rượu với một số kháng sinh
• Thực phẩm chức năng và thảo dược

Thực phẩm chức năng cũng có thể tương tác nên cần được kể ra khi khám.

Ở nhóm cần thận trọng

• Người có bệnh gan hoặc thận
• Người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai và cho con bú
• Trẻ nhỏ
• Người dùng nhiều thuốc cùng lúc

Chức năng gan thận ảnh hưởng tới cách cơ thể thải thuốc nên liều có thể phải điều chỉnh.

Khi nào báo bác sĩ

• Tác dụng phụ ảnh hưởng tới sinh hoạt
• Tiêu chảy nhiều hoặc có máu
• Nổi ban
• Vàng da hoặc nước tiểu sẫm
• Đau gân hoặc sưng khớp
• Bất cứ điều gì khiến mình muốn bỏ thuốc

Báo lại luôn tốt hơn là tự ngừng, vì thường có cách xử lý mà vẫn hoàn thành liệu trình.

Khi nào dừng ngay không chờ

• Khó thở
• Sưng mặt và lưỡi
• Mề đay lan nhanh
• Ngất hoặc gần ngất
• Ban kèm tổn thương niêm mạc

Trong những tình huống này, việc tới cơ sở y tế quan trọng hơn mọi cân nhắc khác.

Ghi nhớ tiền sử dị ứng

• Ghi tên thuốc cụ thể
• Ghi loại phản ứng đã gặp
• Báo mỗi lần đi khám
• Cho người nhà biết
• Cân nhắc mang thẻ thông tin nếu phản ứng nặng

Nói tôi dị ứng kháng sinh mà không nhớ tên thuốc khiến bác sĩ rất khó chọn thuốc thay thế.

Cách nghĩ thực tế

• Phần lớn tác dụng phụ là nhẹ
• Báo lại thay vì tự bỏ thuốc
• Dấu hiệu dị ứng nặng thì dừng ngay
• Ghi nhớ tên thuốc từng gây phản ứng
• Kể đủ thuốc đang dùng để tránh tương tác

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định về thuốc cần do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp