Những tình huống không cần kháng sinh

Có một khoảng cách lớn giữa những lúc người bệnh muốn dùng kháng sinh và những lúc nó thật sự cần thiết.

Cảm lạnh thông thường

• Do virus
• Tự khỏi trong khoảng một tuần
• Kháng sinh không rút ngắn được
• Dịch mũi đổi màu là diễn tiến bình thường
• Điều trị hỗ trợ là chính

Đây là tình huống kháng sinh bị dùng sai nhiều nhất trên thế giới.

Cúm

• Do virus cúm
• Kháng sinh không tác động
• Có thuốc kháng virus riêng trong một số trường hợp
• Kháng sinh chỉ khi có bội nhiễm
• Bác sĩ đánh giá điều này

Sốt cao và mệt nhiều trong cúm không phải là dấu hiệu cần kháng sinh.

Phần lớn viêm họng

• Chủ yếu do virus
• Có ho và chảy mũi thì càng gợi ý virus
• Chỉ một tỉ lệ nhỏ do vi khuẩn
• Cần khám để phân biệt
• Chăm sóc tại nhà là chính

Đau họng nhiều không đồng nghĩa với việc phải dùng kháng sinh.

Viêm phế quản cấp ở người khoẻ mạnh

• Phần lớn do virus
• Ho có thể kéo dài vài tuần
• Kháng sinh không rút ngắn thời gian ho
• Đờm đổi màu không phải căn cứ
• Khác với người có bệnh phổi mạn tính

Ho kéo dài sau viêm phế quản làm nhiều người tin là cần kháng sinh, trong khi không phải vậy.

Tiêu chảy do virus

• Rất thường gặp
• Bù nước là điều trị chính
• Kháng sinh không giúp gì
• Còn làm rối loạn hệ vi sinh ruột
• Có thể kéo dài triệu chứng

Uống kháng sinh khi tiêu chảy do virus có thể làm tình trạng kéo dài hơn.

Viêm mũi xoang những ngày đầu

• Phần lớn do virus
• Tự cải thiện trong khoảng mười ngày
• Theo dõi được khuyến khích
• Rửa mũi và giảm triệu chứng là chính
• Kháng sinh khi có dấu hiệu bội nhiễm

Nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến khích theo dõi trước khi dùng kháng sinh cho viêm xoang.

Sốt chưa rõ nguyên nhân ở người khoẻ

• Sốt là phản ứng, không phải chẩn đoán
• Cần tìm nguyên nhân
• Dùng kháng sinh mù làm che mờ bệnh cảnh
• Làm xét nghiệm sau đó khó chính xác
• Theo dõi và khám là hướng đúng

Uống kháng sinh trước khi đi khám có thể làm kết quả cấy máu không còn chính xác.

Vết thương nhỏ sạch

• Rửa sạch và che phủ là đủ
• Không cần kháng sinh dự phòng thường quy
• Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng
• Dùng khi có chỉ định cụ thể
• Khác với vết thương bẩn hoặc vết cắn

Bôi kháng sinh lên mọi vết xước nhỏ là thói quen góp phần làm vi khuẩn da kháng thuốc.

Những niềm tin sai phổ biến

• Đờm vàng xanh là phải dùng kháng sinh
• Sốt cao là nhiễm khuẩn
• Uống sớm cho nhanh khỏi
• Thuốc mạnh thì khỏi nhanh hơn
• Kháng sinh phòng bệnh cho chắc

Không có loại kháng sinh nào phòng được bệnh do virus.

Cái giá của việc dùng sai

• Tác dụng phụ không cần thiết
• Rối loạn hệ vi sinh
• Nguy cơ nhiễm khuẩn cơ hội
• Che mờ chẩn đoán
• Thúc đẩy kháng thuốc
• Tốn kém không cần thiết

Cái giá này không chỉ của riêng người uống mà của cả những người sau này cần tới thuốc.

Cách trao đổi với bác sĩ

• Mô tả rõ triệu chứng và diễn tiến
• Hỏi tôi có cần kháng sinh không
• Hỏi nếu không thì theo dõi gì
• Hỏi khi nào cần quay lại
• Không gây áp lực đòi kê đơn

Một kế hoạch theo dõi rõ ràng an toàn hơn nhiều so với một đơn kháng sinh không cần thiết.

Theo dõi tại nhà gồm gì

• Ghi nhiệt độ theo ngày
• Ghi diễn tiến triệu chứng
• Chú ý dấu hiệu nặng
• Bảo đảm uống đủ nước
• Quay lại nếu đỡ rồi nặng lại

Mô hình đỡ rồi nặng lại là dấu hiệu quan trọng nhất cần quay lại khám.

Vì sao bác sĩ đôi khi hẹn theo dõi

• Cho thời gian để bệnh cảnh rõ hơn
• Tránh dùng thuốc khi chưa cần
• Có kế hoạch cụ thể nếu nặng lên
• Không phải là bỏ mặc người bệnh
• Là cách tiếp cận được nhiều hướng dẫn khuyến khích

Hẹn theo dõi kèm một kế hoạch rõ ràng an toàn hơn là kê đơn khi chưa có căn cứ.

Khi nào quay lại khám

• Đỡ rồi nặng trở lại
• Sốt cao kéo dài quá thời gian được dặn
• Xuất hiện triệu chứng mới
• Khó thở hoặc đau ngực
• Không ăn uống được

Biết trước những mốc này giúp người bệnh yên tâm chờ đợi mà vẫn an toàn.

Khi kháng sinh thật sự cần

• Khi có bằng chứng nhiễm khuẩn
• Khi bệnh cảnh gợi ý mạnh
• Khi có nguy cơ biến chứng
• Khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao
• Khi có kết quả xét nghiệm hỗ trợ

Khi thật sự cần thì phải dùng đủ và đúng, chứ không phải dùng dè dặt.

Cách nghĩ thực tế

• Phần lớn bệnh thường gặp không cần kháng sinh
• Màu đờm và mức sốt không phải căn cứ
• Dùng sai có cái giá thật
• Hỏi kế hoạch theo dõi thay vì đòi đơn
• Khi cần thì phải dùng đủ và đúng

Nội dung này mang tính thông tin chung; quyết định dùng thuốc thuộc về bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp