Cảm lạnh, cúm và viêm phổi — ba thứ khác nhau

Trong tiếng nói hằng ngày, ba tình trạng rất khác nhau bị gộp chung thành một chữ, và sự gộp đó khiến người ta hoặc quá lo hoặc quá chủ quan.

Cảm lạnh thông thường

• Do nhiều loại virus khác nhau
• Khởi phát từ từ
• Hắt hơi, chảy mũi, đau họng nhẹ
• Ít khi sốt cao ở người lớn
• Vẫn sinh hoạt được
• Thường đỡ trong khoảng một tuần

Vì có rất nhiều loại virus gây cảm lạnh nên gần như năm nào người ta cũng mắc vài lần.

Cúm

• Khởi phát đột ngột
• Sốt cao và ớn lạnh
• Đau mỏi toàn thân rõ rệt
• Mệt nhiều, khó sinh hoạt bình thường
• Ho khan và đau đầu
• Có thể gây biến chứng nặng

Cảm giác như bị xe tông là cách nhiều người mô tả cúm, và nó khác hẳn cảm lạnh.

Viêm phổi

• Tổn thương ở nhu mô phổi
• Sốt, ho có đờm hoặc ho khan
• Khó thở hoặc thở nhanh
• Đau ngực khi hít sâu
• Có thể do vi khuẩn hoặc virus
• Cần được bác sĩ đánh giá

Viêm phổi không phải là cấp độ nặng hơn của cảm lạnh mà là một bệnh cảnh khác.

Diễn tiến điển hình của cảm lạnh

• Đau rát họng những ngày đầu
• Sau đó chảy mũi và hắt hơi
• Dịch mũi đặc dần
• Ho xuất hiện muộn hơn
• Cải thiện dần từ khoảng ngày thứ năm

Dịch mũi đổi màu là diễn tiến bình thường chứ không phải dấu hiệu phải dùng kháng sinh.

Diễn tiến điển hình của cúm

• Sốt cao ngay từ đầu
• Đau mỏi và mệt rất nhiều
• Triệu chứng nặng trong vài ngày đầu
• Sốt thường giảm sau vài ngày
• Mệt mỏi có thể kéo dài hơn

Cảm giác kiệt sức kéo dài sau khi hết sốt là điều thường gặp sau cúm.

Dấu hiệu gợi ý có biến chứng

• Đang đỡ rồi sốt lại
• Khó thở hoặc thở nhanh
• Đau ngực
• Ho ra máu
• Lơ mơ hoặc lú lẫn
• Môi hoặc đầu chi tím

Đỡ rồi nặng trở lại là mô hình kinh điển gợi ý có bội nhiễm vi khuẩn.

Những nhóm dễ diễn tiến nặng

• Trẻ nhỏ
• Người cao tuổi
• Phụ nữ mang thai
• Người có bệnh phổi hoặc tim mạn tính
• Người tiểu đường
• Người suy giảm miễn dịch

Ở nhóm này, ngưỡng để đi khám nên thấp hơn nhiều so với người khoẻ mạnh.

Chăm sóc tại nhà

• Nghỉ ngơi
• Uống đủ nước
• Ăn nhẹ dễ tiêu
• Giữ phòng thông thoáng
• Hạ sốt theo hướng dẫn khi cần
• Theo dõi dấu hiệu nặng

Uống đủ nước giúp dịch tiết loãng hơn và dễ tống ra ngoài.

Về việc dùng thuốc

• Thuốc chủ yếu làm giảm triệu chứng
• Không rút ngắn được bệnh do virus
• Đọc kỹ thành phần để tránh trùng hoạt chất
• Hỏi dược sĩ khi đang dùng thuốc khác
• Không tự dùng kháng sinh

Nhiều thuốc cảm phối hợp chứa cùng một hoạt chất hạ sốt, nên dùng nhiều loại cùng lúc dễ quá liều.

Về thuốc ho

• Ho có vai trò tống dịch ra ngoài
• Không phải cơn ho nào cũng cần cắt
• Thuốc ho có nhiều nhóm khác nhau
• Cẩn trọng khi dùng cho trẻ nhỏ
• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng

Cắt cơn ho khi đang có nhiều đờm có thể làm dịch ứ lại trong đường thở.

Vì sao kháng sinh không giúp

• Phần lớn các bệnh này do virus
• Kháng sinh không tác động lên virus
• Không rút ngắn thời gian bệnh
• Gây tác dụng phụ không cần thiết
• Góp phần vào kháng kháng sinh

Uống kháng sinh cho chắc là thói quen gây hại cho chính người uống và cho cả cộng đồng.

Khi nào bác sĩ cân nhắc kháng sinh

• Khi có bằng chứng nhiễm khuẩn
• Khi bệnh cảnh gợi ý viêm phổi do vi khuẩn
• Khi có biến chứng
• Khi thuộc nhóm nguy cơ cao
• Quyết định thuộc về bác sĩ

Việc phân biệt nhiễm virus với nhiễm khuẩn cần khám và đôi khi cần xét nghiệm.

Phòng bệnh

• Tiêm vaccine theo khuyến cáo
• Rửa tay thường xuyên
• Đeo khẩu trang khi cần
• Thông gió phòng ở
• Không tới nơi đông người khi đang ốm
• Ngủ đủ và ăn uống cân đối

Người thuộc nhóm nguy cơ cao nên hỏi bác sĩ về các vaccine phù hợp với mình.

Khi nào cần đi khám ngay

• Khó thở hoặc thở nhanh
• Đau ngực
• Sốt cao không hạ
• Lơ mơ hoặc lú lẫn
• Không uống được nước
• Trẻ nhỏ bỏ bú hoặc li bì

Với trẻ nhỏ, thở nhanh và co rút lồng ngực là dấu hiệu cần đưa đi khám ngay.

Cách nghĩ thực tế

• Ba tình trạng này khác nhau về mức độ
• Cúm khởi phát đột ngột và mệt nhiều
• Đỡ rồi nặng lại là dấu hiệu cần khám
• Kháng sinh không chữa được bệnh do virus
• Nhóm nguy cơ cao cần đi khám sớm hơn

Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.

Câu hỏi thường gặp