Đau họng là lý do đi khám rất phổ biến, và cũng là nơi kháng sinh bị dùng sai nhiều nhất.
Nguyên nhân thường gặp
- Virus chiếm phần lớn
- Vi khuẩn chiếm tỉ lệ nhỏ hơn
- Kích ứng do khói bụi và không khí khô
- Dị ứng
- Trào ngược dạ dày
- Lạm dụng giọng nói
Không phải mọi cơn đau họng đều là nhiễm trùng, và điều đó ảnh hưởng tới cách xử lý.
Viêm họng do virus
- Thường kèm ho và chảy mũi
- Có thể kèm khàn tiếng
- Sốt thường không quá cao
- Đau tăng trong vài ngày rồi giảm
- Tự khỏi mà không cần kháng sinh
Sự có mặt của ho và chảy mũi là gợi ý khá mạnh cho nguyên nhân virus.
Viêm họng do vi khuẩn
- Thường sốt cao hơn
- Hạch cổ sưng và đau
- Amidan có thể có mủ
- Thường không kèm ho
- Đau nhiều khi nuốt
- Cần bác sĩ xác định
Không có dấu hiệu nào một mình đủ để kết luận, nên việc khám vẫn cần thiết.
Vì sao cần phân biệt
- Một số nhiễm khuẩn có thể gây biến chứng
- Điều trị đúng giảm nguy cơ đó
- Dùng kháng sinh sai gây hại
- Không phải cứ có mủ là do vi khuẩn
- Xét nghiệm giúp xác định trong một số trường hợp
Mục tiêu chính của việc phân biệt là tránh biến chứng chứ không phải rút ngắn triệu chứng.
Chăm sóc tại nhà
- Uống đủ nước
- Súc miệng nước muối ấm
- Ăn đồ mềm và mát
- Nghỉ giọng
- Giữ không khí không quá khô
- Tránh khói thuốc
Đồ mát và mềm thường dễ nuốt hơn với người đau họng nhiều.
Về thuốc giảm đau
- Có thể dùng theo hướng dẫn
- Đọc kỹ liều và thành phần
- Không dùng nhiều loại trùng hoạt chất
- Hỏi dược sĩ khi có bệnh nền
- Không dùng kéo dài mà không đi khám
Cần giảm đau liên tục nhiều ngày là dấu hiệu nên đi khám thay vì tiếp tục tự dùng thuốc.
Viên ngậm và xịt họng
- Làm dịu tạm thời
- Không điều trị nguyên nhân
- Một số loại có thành phần gây tê
- Cẩn trọng với trẻ nhỏ
- Đọc hướng dẫn về số lần dùng
Cảm giác dễ chịu sau khi ngậm không có nghĩa bệnh đã được xử lý.
Viêm amidan tái đi tái lại
- Xảy ra nhiều lần trong năm
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt và học tập
- Cần được bác sĩ tai mũi họng đánh giá
- Có nhiều hướng xử lý
- Quyết định dựa trên tần suất và mức ảnh hưởng
Ghi lại số đợt mỗi năm giúp bác sĩ có căn cứ rõ ràng khi cân nhắc hướng xử lý.
Ở trẻ em
- Trẻ có thể chỉ kêu đau bụng hoặc bỏ ăn
- Chú ý khi trẻ không nuốt được nước bọt
- Chú ý khi trẻ chảy dãi nhiều
- Sốt cao ở trẻ nhỏ cần theo dõi sát
- Không tự dùng kháng sinh cho trẻ
Trẻ nhỏ không nói được đau ở đâu nên việc bỏ ăn và quấy khóc là thông tin quan trọng.
Dấu hiệu cần khám ngay
- Khó thở
- Không nuốt được nước bọt
- Chảy nước dãi
- Giọng nói thay đổi rõ
- Sưng nề vùng cổ lan nhanh
- Không há được miệng
Những dấu hiệu này gợi ý tình trạng nặng ở vùng họng và cần xử trí ngay lập tức.
Khi nào nên đi khám trong ngày
- Sốt cao kéo dài
- Đau tăng dần sau vài ngày
- Amidan có mủ
- Hạch cổ sưng đau nhiều
- Có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch
Đau tăng dần thay vì giảm sau vài ngày là dấu hiệu nên được đánh giá lại.
Phòng ngừa
- Rửa tay thường xuyên
- Không dùng chung cốc và đồ ăn
- Hạn chế tiếp xúc gần khi có người ốm
- Không hút thuốc
- Giữ không khí trong nhà không quá khô
Không khí quá khô làm niêm mạc họng dễ bị kích ứng và dễ nhiễm hơn.
Khàn tiếng kèm đau họng
- Thường do viêm thanh quản kèm theo
- Nghỉ giọng là biện pháp chính
- Không nói thầm gắng sức
- Uống nước đều
- Khàn kéo dài quá vài tuần thì đi khám
Nghỉ giọng đúng nghĩa là không nói, chứ nói nhỏ vẫn làm dây thanh phải làm việc.
Khi đau họng kèm phát ban
- Cần được bác sĩ khám
- Một số bệnh có cả hai biểu hiện
- Ghi lại thời điểm ban xuất hiện
- Chụp ảnh ban để đưa bác sĩ xem
- Không tự dùng thuốc
Ảnh chụp ban rất hữu ích vì ban có thể mờ đi trước khi kịp đi khám.
Những hiểu lầm hay gặp
- Nghĩ cứ đau họng là phải uống kháng sinh
- Nghĩ có mủ là chắc chắn do vi khuẩn
- Nghĩ uống nước đá gây viêm họng
- Nghĩ khàn tiếng là dấu hiệu nặng
- Tự dùng đơn thuốc cũ
Dùng lại đơn thuốc kháng sinh cũ là thói quen gây hại và rất phổ biến.
Cách nghĩ thực tế
- Phần lớn viêm họng do virus
- Ho và chảy mũi gợi ý nguyên nhân virus
- Chăm sóc tại nhà là chính
- Khó thở hoặc không nuốt được là cấp cứu
- Để bác sĩ quyết định về kháng sinh
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Đau họng có phải luôn cần kháng sinh không?
Không. Phần lớn viêm họng do virus và tự khỏi. Kháng sinh chỉ cần khi bác sĩ xác định nguyên nhân do vi khuẩn phù hợp.
Có dấu hiệu nào gợi ý do vi khuẩn không?
Sốt cao, hạch cổ sưng đau, amidan có mủ, và không kèm ho hay chảy mũi là những dấu hiệu khiến bác sĩ nghĩ tới nguyên nhân vi khuẩn, nhưng vẫn cần khám để xác định.
Súc miệng nước muối có tác dụng không?
Súc miệng bằng nước muối ấm giúp làm dịu cảm giác đau họng. Nó là biện pháp hỗ trợ chứ không phải điều trị nguyên nhân.
Khi nào đau họng là cấp cứu?
Khi khó thở, khó nuốt tới mức không nuốt được nước bọt, chảy nước dãi, giọng thay đổi rõ, hoặc sưng nề vùng cổ lan nhanh.