Sau một đợt cảm, nhiều người còn nghẹt mũi và nặng mặt thêm nhiều ngày và bắt đầu lo mình bị viêm xoang.
Xoang là gì
- Các hốc rỗng trong xương mặt
- Thông với hốc mũi qua lỗ nhỏ
- Lót bởi niêm mạc tiết dịch
- Dịch thoát ra qua lỗ thông
- Tắc lỗ thông là khởi đầu của vấn đề
Khi niêm mạc phù nề làm bít lỗ thông, dịch ứ lại và tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn.
Diễn tiến sau một đợt cảm
- Niêm mạc mũi xoang viêm do virus
- Phù nề làm hẹp lỗ thông
- Dịch tiết nhiều và đặc dần
- Phần lớn tự cải thiện trong khoảng mười ngày
- Một số ít tiến triển thành bội nhiễm
Phần lớn các trường hợp là viêm do virus và sẽ tự đỡ mà không cần kháng sinh.
Triệu chứng thường gặp
- Nghẹt mũi
- Dịch mũi đặc
- Nặng mặt hoặc đau vùng trán, má
- Giảm khứu giác
- Chảy dịch xuống họng
- Đau tăng khi cúi đầu
Đau tăng khi cúi xuống là dấu hiệu khá gợi ý của vấn đề ở xoang.
Về màu dịch mũi
- Dịch trong chuyển sang đặc là diễn tiến bình thường
- Màu vàng hoặc xanh không đồng nghĩa nhiễm khuẩn
- Màu phản ánh tế bào miễn dịch trong dịch
- Không dùng màu để quyết định kháng sinh
- Đây là hiểu lầm rất phổ biến
Rất nhiều đơn kháng sinh không cần thiết bắt nguồn từ chính hiểu lầm về màu dịch mũi.
Dấu hiệu gợi ý bội nhiễm vi khuẩn
- Triệu chứng kéo dài quá mười ngày không cải thiện
- Rất nặng ngay từ đầu kèm sốt cao
- Đang đỡ rồi nặng trở lại
- Đau một bên mặt rõ rệt
- Cần được bác sĩ đánh giá
Mô hình đỡ rồi nặng lại là gợi ý mạnh nhất trong ba dấu hiệu này.
Rửa mũi bằng nước muối
- Làm loãng và cuốn trôi dịch
- Giảm phù nề tạm thời
- Dùng nước muối sinh lý hoặc dung dịch chuyên dụng
- Dụng cụ phải sạch và khô sau khi dùng
- Không dùng nước máy chưa xử lý
- Làm nhẹ nhàng, không ép mạnh
Dùng nước chưa xử lý để rửa mũi là việc không an toàn dù nghe có vẻ vô hại.
Xông hơi và độ ẩm
- Hơi ấm làm dịch loãng hơn
- Tắm nước ấm cũng có tác dụng tương tự
- Giữ không khí phòng không quá khô
- Cẩn thận bỏng khi xông với nước nóng
- Không xông cho trẻ nhỏ theo cách của người lớn
Xông bằng nước nóng gây bỏng là tai nạn hay gặp, đặc biệt khi làm cho trẻ.
Về thuốc xịt co mạch
- Giảm nghẹt mũi nhanh
- Chỉ dùng ngắn ngày theo hướng dẫn
- Dùng kéo dài gây nghẹt trở lại nặng hơn
- Không dùng cho trẻ nhỏ nếu không có chỉ định
- Hỏi dược sĩ trước khi dùng
Vòng luẩn quẩn phụ thuộc thuốc xịt là hậu quả thường gặp của việc dùng kéo dài.
Những biện pháp hỗ trợ khác
- Uống đủ nước
- Kê cao đầu khi ngủ
- Chườm ấm vùng mặt
- Tránh khói thuốc
- Nghỉ ngơi đủ
Kê cao đầu giúp dịch thoát dễ hơn và làm giấc ngủ đỡ khó chịu.
Khi nào bác sĩ cân nhắc kháng sinh
- Khi bệnh cảnh gợi ý bội nhiễm vi khuẩn
- Khi triệu chứng nặng và kéo dài
- Khi có nguy cơ biến chứng
- Khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao
- Quyết định dựa trên khám thực tế
Nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến khích theo dõi một thời gian trước khi dùng kháng sinh.
Viêm xoang mạn tính
- Triệu chứng kéo dài nhiều tháng
- Có thể liên quan tới dị ứng
- Có thể liên quan tới cấu trúc mũi
- Có thể liên quan tới polyp
- Cần được chuyên khoa đánh giá
Viêm xoang mạn tính là vấn đề khác hẳn và cần hướng tiếp cận dài hạn.
Dấu hiệu cần khám ngay
- Sưng nề quanh mắt
- Đỏ mắt hoặc nhìn đôi
- Đau đầu dữ dội
- Sốt cao kèm lú lẫn
- Cứng gáy
Sưng nề quanh mắt là dấu hiệu biến chứng và cần được xử trí ngay lập tức.
Ở trẻ em
- Triệu chứng có thể không điển hình
- Ho kéo dài nhất là về đêm
- Chảy mũi kéo dài
- Cẩn trọng với thuốc xịt và thuốc uống
- Nghĩ tới dị vật mũi nếu chảy dịch một bên có mùi
Chảy dịch hôi một bên mũi ở trẻ nhỏ luôn nên khiến người lớn nghĩ tới dị vật.
Phòng ngừa
- Rửa tay thường xuyên
- Kiểm soát dị ứng nếu có
- Không hút thuốc
- Giữ độ ẩm không khí phù hợp
- Tiêm vaccine theo khuyến cáo
Kiểm soát tốt dị ứng mũi làm giảm đáng kể số đợt viêm xoang ở nhiều người.
Cách nghĩ thực tế
- Phần lớn tự đỡ trong khoảng mười ngày
- Màu dịch mũi không quyết định kháng sinh
- Rửa mũi đúng cách là biện pháp hỗ trợ tốt
- Thuốc xịt co mạch chỉ dùng ngắn ngày
- Sưng quanh mắt là dấu hiệu cấp cứu
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Dịch mũi màu vàng xanh có nghĩa là nhiễm khuẩn không?
Không nhất thiết. Màu dịch mũi thay đổi theo diễn tiến bình thường của nhiễm virus và không phải căn cứ để dùng kháng sinh.
Khi nào nghi ngờ viêm xoang do vi khuẩn?
Khi triệu chứng kéo dài quá mười ngày không cải thiện, khi rất nặng ngay từ đầu, hoặc khi đang đỡ rồi nặng trở lại. Bác sĩ sẽ đánh giá cụ thể.
Rửa mũi bằng nước muối có nên không?
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý là biện pháp hỗ trợ được nhiều hướng dẫn nhắc tới. Cần dùng nước và dụng cụ sạch, đúng cách.
Thuốc xịt co mạch dùng được bao lâu?
Loại co mạch chỉ nên dùng ngắn ngày theo hướng dẫn, vì dùng kéo dài có thể gây nghẹt mũi trở lại nặng hơn. Nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.