Nhiễm trùng hô hấp ở trẻ nhỏ — dấu hiệu cha mẹ cần biết

Trẻ nhỏ mắc nhiễm trùng hô hấp nhiều lần mỗi năm, và phần lớn là nhẹ, nhưng người lớn cần biết nhận ra số ít trường hợp nặng.

Vì sao trẻ hay mắc

• Hệ miễn dịch đang học nhận diện
• Đường thở nhỏ nên dễ bị tắc nghẽn
• Tiếp xúc nhiều ở nhà trẻ
• Chưa biết che miệng khi ho
• Hay đưa tay lên mặt

Mắc nhiều đợt mỗi năm trong những năm đầu là chuyện bình thường ở trẻ đi nhà trẻ.

Vì sao đường thở nhỏ lại quan trọng

• Một chút phù nề đã làm hẹp nhiều
• Dịch tiết dễ gây tắc
• Trẻ mệt nhanh hơn khi phải gắng sức thở
• Diễn tiến có thể nhanh hơn người lớn
• Cần theo dõi sát hơn

Cùng một mức phù nề gây hậu quả nặng hơn nhiều ở đường thở nhỏ của trẻ.

Cách đếm nhịp thở

• Đếm khi trẻ nằm yên và không khóc
• Đếm trọn một phút
• Nhìn bụng hoặc ngực nhô lên
• Đếm lại lần hai để chắc chắn
• Ngưỡng khác nhau theo tuổi

Đếm khi trẻ đang khóc sẽ cho con số không phản ánh đúng tình trạng.

Dấu hiệu trẻ phải gắng sức thở

• Phần dưới lồng ngực lõm vào khi hít
• Cánh mũi phập phồng
• Đầu gật gù theo nhịp thở
• Tiếng rên khi thở ra
• Thở rít hoặc khò khè
• Không nói hoặc bú được trọn hơi

Những dấu hiệu này cho thấy trẻ đang phải làm việc nhiều hơn bình thường chỉ để thở.

Dấu hiệu toàn thân đáng lo

• Li bì khó đánh thức
• Quấy khóc bất thường không dỗ được
• Bỏ bú hoặc bỏ ăn
• Nôn tất cả những gì ăn vào
• Da tái hoặc môi tím
• Co giật

Thay đổi rõ trong hành vi của trẻ thường là dấu hiệu sớm hơn cả các con số đo được.

Dấu hiệu mất nước

• Đi tiểu ít hơn hẳn
• Miệng khô
• Khóc không có nước mắt
• Mắt trũng
• Da kém đàn hồi

Số lần thay tã ướt trong ngày là chỉ số thực tế và dễ theo dõi nhất ở trẻ nhỏ.

Về sốt ở trẻ

• Trẻ dưới ba tháng sốt cần được khám ngay
• Với trẻ lớn hơn, tình trạng chung quan trọng hơn con số
• Trẻ vẫn chơi và uống được thì đỡ lo hơn
• Dùng thuốc hạ sốt theo cân nặng và hướng dẫn
• Không tự phối hợp nhiều thuốc

Một trẻ sốt cao nhưng vẫn chơi khác hẳn một trẻ sốt vừa mà li bì.

Chăm sóc tại nhà

• Cho uống đủ nước, bú nhiều cữ nhỏ
• Nhỏ nước muối sinh lý làm thông mũi
• Hút mũi nhẹ nhàng khi cần
• Giữ phòng thoáng và không khói thuốc
• Kê cao đầu giường một chút
• Theo dõi sát các dấu hiệu nặng

Làm thông mũi trước khi bú giúp trẻ bú được nhiều hơn và đỡ mệt hơn.

Về khói thuốc

• Làm nặng thêm triệu chứng hô hấp
• Tăng nguy cơ mắc bệnh
• Bám vào quần áo và đồ đạc
• Hút ngoài ban công vẫn mang khói vào
• Loại bỏ hoàn toàn là tốt nhất

Khói thuốc bám trên quần áo người lớn vẫn ảnh hưởng tới trẻ dù không hút trong nhà.

Về thuốc ở trẻ nhỏ

• Nhiều thuốc ho không được khuyến cáo cho trẻ nhỏ
• Không dùng thuốc của người lớn chia nhỏ
• Không dùng lại đơn cũ
• Không tự dùng kháng sinh
• Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì

Chia nhỏ liều thuốc người lớn cho trẻ là việc nguy hiểm và không nên làm.

Khò khè ở trẻ nhỏ

• Thường gặp trong một số nhiễm trùng đường thở dưới
• Có thể tái đi tái lại
• Cần được bác sĩ đánh giá
• Không tự dùng thuốc giãn phế quản
• Theo dõi kỹ khả năng bú và thở

Trẻ khò khè mà vẫn bú tốt và chơi được thì tình trạng thường nhẹ hơn.

Khi nào đưa đi khám ngay

• Thở nhanh hoặc co rút lồng ngực
• Môi hoặc đầu chi tím
• Li bì khó đánh thức
• Bỏ bú hoàn toàn
• Co giật
• Trẻ dưới ba tháng có sốt

Với những dấu hiệu này thì không nên theo dõi thêm ở nhà mà cần đi ngay.

Phòng bệnh cho trẻ

• Tiêm chủng đầy đủ theo lịch
• Rửa tay cho trẻ và cho người lớn
• Không để trẻ tiếp xúc với người đang ốm
• Không hút thuốc trong nhà
• Bú mẹ theo khuyến cáo
• Thông gió nhà ở

Người lớn rửa tay trước khi bế trẻ là biện pháp đơn giản mà rất hiệu quả.

Khi trẻ đi nhà trẻ

• Giữ trẻ ở nhà khi đang sốt
• Báo nhà trẻ khi trẻ ốm
• Dạy trẻ che miệng khi ho
• Đồ dùng cá nhân riêng
• Chấp nhận rằng trẻ sẽ ốm vài đợt mỗi năm

Giữ trẻ ở nhà khi đang sốt vừa tốt cho trẻ vừa bảo vệ những trẻ khác.

Cách nghĩ thực tế

• Nhìn cách trẻ thở quan trọng hơn nhìn nhiệt kế
• Co rút lồng ngực là dấu hiệu cần đi ngay
• Theo dõi lượng bú và số tã ướt
• Không tự dùng thuốc cho trẻ nhỏ
• Trẻ dưới ba tháng sốt thì khám ngay

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị cho trẻ cần do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp