Tiêu chảy ở trẻ nhỏ — bù nước và theo dõi

Tiêu chảy là một trong những lý do đưa trẻ đi khám phổ biến nhất, và cũng là nơi những sai lầm nhỏ gây hậu quả lớn.

Vì sao trẻ dễ mất nước hơn

• Tỉ lệ nước trong cơ thể cao hơn
• Trao đổi chất nhanh hơn
• Không tự nói được là khát
• Dễ nôn kèm theo
• Diễn tiến nhanh chỉ trong vài giờ

Một trẻ nhỏ có thể chuyển từ tình trạng ổn sang mất nước nặng trong thời gian rất ngắn.

Bù nước là ưu tiên số một

• Bắt đầu ngay từ khi tiêu chảy xuất hiện
• Không đợi tới khi thấy dấu hiệu mất nước
• Dùng dung dịch bù nước đường uống
• Pha đúng theo hướng dẫn
• Cho uống từng thìa nhỏ nhiều lần

Bắt đầu sớm dễ hơn nhiều so với phải bù khi trẻ đã mất nước rõ.

Pha dung dịch đúng cách

• Dùng đúng lượng nước ghi trên gói
• Dùng nước đun sôi để nguội
• Pha cả gói, không chia nhỏ ước lượng
• Khuấy tan hoàn toàn
• Dùng trong thời gian quy định rồi bỏ
• Không thêm đường hay sữa vào

Chia nửa gói pha nửa lượng nước theo ước lượng là cách rất dễ pha sai tỉ lệ.

Cho uống thế nào

• Từng thìa nhỏ cách nhau vài phút
• Kiên nhẫn trong thời gian dài
• Nếu trẻ nôn thì đợi một lúc rồi thử lại
• Bắt đầu lại với lượng nhỏ hơn
• Bù thêm sau mỗi lần đi ngoài

Cho uống nhiều một lúc khi trẻ đang nôn thường dẫn tới nôn ra hết.

Về sữa mẹ và sữa công thức

• Tiếp tục cho bú mẹ, tăng số cữ
• Không pha loãng sữa công thức nếu chưa có chỉ định
• Không tự đổi loại sữa
• Hỏi bác sĩ nếu nghi không dung nạp
• Sữa mẹ vừa là nước vừa là dinh dưỡng

Ngừng sữa vì sợ làm tiêu chảy nặng hơn thường gây thiệt hại về dinh dưỡng nhiều hơn là lợi.

Chế độ ăn cho trẻ lớn hơn

• Cho ăn lại sớm
• Đồ mềm dễ tiêu
• Chia nhiều bữa nhỏ
• Cháo, cơm nát, chuối, khoai
• Tránh đồ nhiều dầu mỡ và quá ngọt
• Không ép ăn khi trẻ chưa muốn

Nhịn ăn kéo dài làm trẻ sụt cân và làm niêm mạc ruột hồi phục chậm hơn.

Những thứ không nên cho uống

• Nước ngọt có ga
• Nước trái cây đóng hộp quá ngọt
• Nước tăng lực
• Nước đường tự pha theo ước lượng
• Thuốc cầm tiêu chảy của người lớn

Đồ uống quá ngọt kéo thêm nước vào lòng ruột và làm tiêu chảy nặng hơn.

Theo dõi lượng nước ra vào

• Đếm số tã ướt trong ngày
• Ghi số lần đi ngoài
• Ghi số lần nôn
• Ước lượng lượng uống được
• So sánh với ngày thường

Số tã ướt giảm rõ so với ngày thường là dấu hiệu sớm và dễ nhận biết nhất.

Dấu hiệu mất nước

• Khóc không có nước mắt
• Miệng và lưỡi khô
• Mắt trũng
• Thóp trũng ở trẻ nhỏ
• Da kém đàn hồi
• Li bì hoặc kích thích bất thường

Thay đổi trong mức tỉnh táo của trẻ là dấu hiệu quan trọng hơn cả các dấu hiệu bên ngoài.

Về kẽm

• Được nhiều hướng dẫn khuyến cáo cho trẻ tiêu chảy
• Giúp rút ngắn thời gian và giảm tái phát
• Liều và thời gian theo chỉ định
• Không tự ý dùng kéo dài
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ

Đây là một trong số ít can thiệp ngoài bù nước được khuyến cáo rộng rãi cho trẻ.

Những thuốc không nên tự dùng

• Thuốc cầm tiêu chảy
• Thuốc chống nôn
• Kháng sinh
• Thuốc của người lớn chia nhỏ
• Đơn thuốc cũ của lần trước

Thuốc cầm tiêu chảy có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng ở trẻ nhỏ.

Khi nào đưa trẻ đi khám ngay

• Li bì hoặc khó đánh thức
• Không uống được hoặc nôn tất cả
• Dấu hiệu mất nước rõ
• Phân có máu
• Sốt cao
• Trẻ dưới sáu tháng
• Bụng chướng hoặc đau dữ dội

Với trẻ nhỏ thì nên đi sớm hơn là chờ xem thêm, vì diễn tiến có thể rất nhanh.

Chăm sóc vùng mông

• Thay tã thường xuyên
• Rửa bằng nước sạch
• Lau khô nhẹ nhàng
• Dùng kem bảo vệ da khi cần
• Để hở một lúc nếu được

Hăm da vùng mông rất hay gặp khi trẻ đi ngoài nhiều lần và làm trẻ khó chịu thêm.

Tránh lây trong nhà

• Rửa tay sau mỗi lần thay tã
• Rửa tay trước khi chuẩn bị đồ ăn
• Bỏ tã bẩn vào túi kín
• Lau các bề mặt trẻ hay chạm
• Giữ trẻ ở nhà cho tới khi khỏi

Tác nhân gây tiêu chảy ở trẻ lây rất dễ trong nhà và ở nhà trẻ.

Sau khi đỡ

• Cho ăn thêm bữa trong vài tuần
• Theo dõi cân nặng
• Tiếp tục uống đủ nước
• Phân trở lại bình thường có thể mất vài ngày
• Đi khám nếu kéo dài

Sau một đợt tiêu chảy, trẻ cần thêm dinh dưỡng để lấy lại phần đã mất.

Cách nghĩ thực tế

• Bù nước ngay từ đầu
• Pha đúng tỉ lệ, không ước lượng
• Tiếp tục bú mẹ và ăn lại sớm
• Đếm tã ướt để theo dõi
• Không tự dùng thuốc cho trẻ

Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi quyết định điều trị cho trẻ cần do bác sĩ đưa ra.

Câu hỏi thường gặp