Người bệnh thường thấy khoẻ hẳn sau vài liều đầu, và đó chính là lúc nhiều đợt điều trị bị bỏ dở.
Vì sao thấy đỡ sớm
- Số lượng vi khuẩn giảm nhanh lúc đầu
- Phản ứng viêm giảm theo
- Triệu chứng mất trước khi vi khuẩn hết
- Phần còn lại thường là chủng khó xử lý hơn
- Cần thêm thời gian để xử lý nốt
Hết triệu chứng và hết vi khuẩn là hai thời điểm khác nhau.
Điều gì xảy ra khi bỏ dở
- Vi khuẩn còn sót lại
- Nhiễm trùng có thể quay lại
- Lần sau thường nặng hơn
- Chủng sống sót có xu hướng kháng thuốc
- Phải dùng thuốc mạnh hơn cho lần sau
Những con sống sót sau một đợt thuốc không đủ chính là những con khó diệt nhất.
Về độ dài liệu trình
- Khác nhau tuỳ bệnh và tuỳ thuốc
- Một số nhiễm trùng chỉ cần vài ngày
- Một số cần nhiều tuần
- Không tự suy từ lần trước hay từ người khác
- Theo đúng đơn được kê lần này
Cùng một loại thuốc nhưng bệnh khác nhau thì thời gian dùng có thể khác hẳn.
Uống đúng khoảng cách
- Nồng độ thuốc cần được duy trì
- Uống cách đều theo hướng dẫn
- Không dồn cho tiện
- Không tự giãn ra vì thấy đỡ
- Đặt báo thức nếu cần
Uống hai lần liền nhau rồi nghỉ cả ngày làm nồng độ thuốc lên xuống thất thường.
Khi quên liều
- Uống ngay khi nhớ ra nếu còn xa liều kế
- Bỏ qua nếu đã gần liều kế tiếp
- Không uống gộp hai liều
- Ghi lại để báo bác sĩ nếu quên nhiều lần
- Hỏi dược sĩ cho trường hợp cụ thể
Uống gộp không bù được phần đã thiếu mà chỉ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Cách nhớ uống thuốc
- Đặt báo thức theo giờ
- Dùng hộp chia theo ngày và buổi
- Gắn với việc cố định trong ngày
- Để thuốc ở nơi nhìn thấy
- Nhờ người nhà nhắc
- Đánh dấu vào lịch sau mỗi liều
Gắn việc uống thuốc vào một thói quen sẵn có dễ duy trì hơn là chỉ dựa vào trí nhớ.
Khi đi làm hoặc đi xa
- Mang theo đủ thuốc
- Chia sẵn liều cho từng ngày
- Mang theo đơn thuốc
- Tính tới chênh lệch múi giờ
- Bảo quản đúng nhiệt độ
Bỏ liều vì đang đi công tác là lý do bỏ dở rất phổ biến và hoàn toàn tránh được.
Vì sao không để dành thuốc thừa
- Lần sau có thể là bệnh khác
- Số thuốc còn lại không đủ liệu trình
- Thuốc có thể đã quá hạn
- Bảo quản không đúng làm giảm hiệu lực
- Tự dùng lại là dùng không có chẩn đoán
Uống một nửa liệu trình cũ cho một bệnh mới là cách chắc chắn để thúc đẩy kháng thuốc.
Không chia thuốc cho người khác
- Bệnh có thể khác dù triệu chứng giống
- Liều phụ thuộc cân nặng và chức năng thận
- Người kia có thể dị ứng
- Có thể tương tác với thuốc họ đang dùng
- Làm cả hai bên đều không đủ liệu trình
Chia thuốc cho người nhà vì thương là hành động gây hại cho cả hai người.
Khi gặp tác dụng phụ
- Ghi lại loại và mức độ
- Báo bác sĩ hoặc dược sĩ
- Không tự ngừng nếu chỉ khó chịu nhẹ
- Có thể có cách giảm khó chịu
- Có thể đổi sang thuốc khác nếu cần
Nhiều tác dụng phụ nhẹ có cách xử lý đơn giản mà không cần bỏ cả liệu trình.
Khi phải dừng ngay
- Nổi mề đay lan rộng
- Sưng môi mặt lưỡi
- Khó thở
- Tiêu chảy nặng kèm sốt
- Vàng da
- Tới cơ sở y tế ngay
Đây là những tình huống mà việc ngừng thuốc và đi khám ngay là bắt buộc.
Khi không thấy đỡ
- Báo lại sau khoảng thời gian bác sĩ dặn
- Không tự đổi thuốc
- Không tự tăng liều
- Có thể cần xét nghiệm thêm
- Có thể chẩn đoán ban đầu cần xem lại
Không đỡ sau vài ngày có thể nghĩa là không phải nhiễm khuẩn chứ không phải thuốc yếu.
Xử lý thuốc thừa
- Không giữ lại dùng sau
- Không vứt bừa ra môi trường
- Mang trả nhà thuốc nếu có chương trình thu hồi
- Hỏi dược sĩ về cách bỏ đúng
- Không cho người khác
Thuốc bỏ ra môi trường cũng góp phần vào vấn đề kháng thuốc ở quy mô rộng hơn.
Với trẻ em
- Đong đúng bằng dụng cụ đi kèm
- Không dùng thìa ăn cơm để đong
- Lắc đều nếu là dạng hỗn dịch
- Bảo quản theo hướng dẫn
- Uống đủ ngày dù trẻ đã khoẻ
Thìa ăn cơm có dung tích rất khác nhau nên đong bằng thìa dễ sai liều.
Cách nghĩ thực tế
- Hết triệu chứng không phải hết vi khuẩn
- Uống đủ ngày và đúng khoảng cách
- Không để dành và không chia cho người khác
- Báo lại thay vì tự ngừng
- Dấu hiệu dị ứng nặng thì dừng ngay
Nội dung này mang tính thông tin chung; mọi thay đổi về thuốc cần do bác sĩ quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Thấy khỏi rồi có được ngừng thuốc sớm không?
Không nên tự ngừng. Triệu chứng hết trước khi vi khuẩn bị loại bỏ hết, và ngừng sớm có thể dẫn tới tái phát hoặc chọn lọc chủng kháng thuốc.
Quên một liều thì làm gì?
Thông thường uống ngay khi nhớ ra, nhưng nếu đã gần tới liều kế tiếp thì bỏ qua liều đã quên. Không uống gộp hai liều. Nên hỏi dược sĩ cho trường hợp cụ thể.
Có được để dành thuốc thừa cho lần sau không?
Không. Lần sau có thể là bệnh khác, liều không còn đủ, và thuốc có thể đã quá hạn hoặc bảo quản không đúng.
Bị tác dụng phụ thì có nên tự ngừng không?
Nên báo bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự ngừng, trừ trường hợp có dấu hiệu dị ứng nặng thì phải dừng và tới cơ sở y tế ngay.